door Geert-Jan Koot
Nouveau livre d’ornemens : à l’usage de l’industrie et des arts
Paris : D. Guilmard, 1840-1841. 30 bladen platen : hoofdzakelijk illustraties ; 36 cm.
Alle platen door Vivant Baucé (1818-1876). Vanaf 1 juni 1840 uitgegeven in livraisons met elk 5 bladen. Het verworven exemplaar bevat: Livraison 1-6 met 30 bladen platen.
De samensteller van deze zeldzame verzameling ornamentprenten was Vivant Baucé (1818-1876), een Franse schilder, illustrator en ontwerper. Beaucé was van 1853 tot 1867 werkzaam als ontwerper bij de porseleinfabriek van Sint Petersburg in Rusland.
Dit werk verscheen in 6 afleveringen met 5 bladen. De in totaal 30 prenten laten de typisch Franse ornamenten in de stijl van de Renaissance en de Lodewijkstijlen zien, maar ook voorstellingen met Turkse, Chinese en gotische motieven. Naast details van ornamenten bevat het werk ook compleet uitgewerkte ornamentbladen. Uit de ondertitel à l’usage de l’industrie et des arts kan worden afgeleid dat de ornamentprenten bedoeld waren om te dienen als voorbeelden voor beoefenaars van kunst én nijverheid. Deze uitgave uit 1840 behoort tot de vroegste werken waarbij de relatie van ornament en ontwerp wordt toegepast op de kunstnijverheid.
![louis-xv-style-1600[1]](https://i0.wp.com/theartofinformation.org/wp-content/uploads/2020/03/louis-xv-style-16001.jpg?resize=1105%2C1600&ssl=1)
De eerste grote antiquarenbeurs van het jaar is traditiegetrouw de Antiquaria in Ludwigsburg in Duitsland in de laatste week van januari. Deze beurs is populair bij handelaren in zeldzame en oude boeken om voorraden aan te vullen en om bijzondere aankopen te doen. Ook voor de conservator bibliotheekcollecties van het Rijksmuseum zijn hier uitzonderlijke publicaties te vinden. Onder meer werden de volgende geïllustreerde voorbeeldboeken op deze beurs aangekocht.
Ornamentik der Gegenwart. 4, Serie IV
Plauen : Verlag von Christian Stoll, [1907]. Taf. 109-134. : illustraties ; 32 x 50 cm.
Ontwerpen van Paul Miller, Rich. Sachs, Georg Görschen, Rud. Giersch, Atelier Haebler, Rich. Kühnel, Max Schaarschmidt.
Ornamentik der Gegenwart. 5, Serie V
Plauen : Verlag von Christian Stoll, [1907] Taf. 135-160. : illustraties ; 32 x 50 cm.
Ontwerpen van Paul Rudolph F. von Hollaky, Franz Beyer, Heinrich Uhler, Paul Miller, Rich. Sachs, Rud. Giersch, Max Schaarschmidt.
Beide banden maken deel uit van een reeks portefeuilles verschenen in zes afleveringen tussen 1905 en 1907. Elk album bevat 25 lichtdrukken volgens het procedé van de rasterloze vlakdruk. De aanbieder beweert dat de inkleuringen zijn aangebracht met pochoir techniek. De kleuren zijn echter te weinig sprankelend en te mat voor pochoir. Bovendien ligt bij pochoir de verf op het papier, in tegenstelling tot vlakdrukprocessen met inkt zoals kleurenlithografie.
Per plaat worden meerdere ontwerpen met ingewikkelde patronen en fantasierijke art nouveau ontwerpen getoond. Opgenomen zijn ontwerpen van een groot aantal kunstenaars waaronder Paul Rudolph, Paul Miller, Georg Görschen en Max Schaarschmidt. De afzonderlijke delen waaruit de publicatie bestaat zijn erg zeldzaam en vaak incompleet. Deze beide banden zijn gebonden en compleet maar helaas ontbreken de originele omslagen. De herkomst is volgens de aangebrachte stempels de Norddeutsche Tapetenfabrik Hölscher & Breimer, Hannover-Langenhagen, indertijd de grootste tapijtfabriek van Duitsland. Ongetwijfeld hebben de platen gediend als voorbeelden bij het ontwerpen van nieuwe motieven en patronen voor de tapijtfabricage. In 1979 zijn de boeken in het bezit gekomen van de schilder H. Stangenberg in München.
De platen zijn gelithografeerd door Röder. Bakkerszoon Carl Gottlieb Röder (1812-1883) richtte in 1846 in Leipzig een werkplaats op om muziekuitgaven te graveren en te drukken. Hieruit is de drukkerij C.G. Röder ontstaan met in 1900 een vestiging in Londen. Omstreeks 1907 had deze firma minstens 1100 mensen in dienst en ruim 150 drukpersen in bedrijf.
Dekorative Vorbilder : eine Sammlung von figürlichen Darstellungen, Kunstgewerblichen Versierungen, plastischen Ornamenten, dekorativen Tier- und Pflanzen-Typen, Allegorien, heraldischen Motiven … für Zeichner, Maler, graphische Künstler, Dekoratöre, Bildhauer, Architekten
Stuttgart : Julius Hoffmann, 1890-1928.
Van deze reeks portefeuilles heeft het Rijksmuseum de jaren 1890 tot en met 1902 in de collectie. De twee op de beurs aangetroffen albums uit 1912 en 1913 vormen welkome aanvullingen. De portefeuilles zijn origineel en bevatten elk 60 losse bladen met sprankelende kleurenlitho’s. Zoals de titel aangeeft zijn de voorstellingen gevarieerd en bedoeld om als voorbeeld te dienen voor tekenaars, schilders, grafische kunstenaars, decorateurs, beeldhouwers en architecten. De figuratieve motieven geven een breed overzicht van motieven in jugendstil of art nouveau stijl. Ook zijn elegante voorstellingen opgenomen als badenden in zee van Colombo Max (1877-1970) en de dans van George Barbier (1882–1932).
De uitgever Julius Hoffmann (1833-1904) in Stuttgart was gespecialiseerd in onder meer natuurwetenschappelijke geïllustreerde boeken en plaatwerken. Zijn zoon Julius nam in 1899 de firma over. Hij richtte zich tussen 1899 en 1915 op het promoten van de jugendstil bij een Duits publiek door middel van plaatwerken en gespecialiseerde kunsttijdschriften. Een andere belangrijke uitgave in zeven delen samengesteld door Julius Hoffmann is Der moderne Stil : eine internationale Rundschau über die besten Leistungen der auf gewerblichem Gebiete thätigen Künstler unserer Zeit uit 1899-1905.
Een bijzondere aankoop vormt de complete set van drie zeldzame portefeuilles die op de 34ste Antiquaria in Ludwigsburg bij verschillende antiquaren konden worden verworven.
Paris 1928
Paris : A. Calavas, [1928]. [8] pagina’s, 64 bladen met platen : illustraties ; 31 cm.
Paris, 1929
Preface signed: Antoine RocheParis : A. Calavas, [1929]. [8] pagina’s, 65 bladen met platen : illustraties ; 31 cm.
Paris, 1930
Preface signed: Antoine Roche
Paris : A. Calavas, [1930]. [iii] pagina’s, 60 bladen met platen : illustraties ; 31 cm.
Deze drie portefeuilles gepubliceerd door de Librairie des Arts décoratifs geven een uitgebreid overzicht van alle takken van de beeldende kunst, grafisch ontwerp, kunstnijverheid en fotografie aan het eind van de jaren 1920 in Parijs. De losse platen zijn met verschillende technieken gedrukt, veelal in kleur waaronder diverse pochoir drukken. Aangezien deze platen vaak afzonderlijk werden verkocht zijn complete exemplaren zeldzaam. Afgebeeld zijn affiches, textielontwerpen, boekomslagen, foto’s, meubelbekleding, tapijten, tekeningen, muurschilderingen, en sieraden door onder meer Sonia Delaunay, Pierre Legrain, Rose Adler, Cassandre, Burkhalter, Eileen Gray, Jean Prouvé, Fernand Léger, Man Ray, Jean Lurcat, Jean Cocteau, Giorgio de Chirico, Germaine Krull, André Masson, Eli Lotar, etc. De inleidende teksten zijn van Antoine Roche.
A. Calavas was samensteller en uitgever van kunstboeken, gevestigd op 68 rue de Lafayette in Paris en werkzaam van circa 1875 tot 1930. Calavas richtte zich ook op de fotografie en gaf in de 19de eeuw albums uit met albumine en cyanotypie fotodrukken. Bekend is de serie genaamd “la mode aux courses“, een Franse reeks door Frères Seeberger over mode op paardenraces.
München: G.D.W. Callwey, [1929]. 3 bladen, 24 gekleurde platen : illustraties ; 40 cm.
Friedrich Wegert (1895–1980) was een Duitse schilder en graficus. In deze portefeuille wordt kleur in het interieur opgevat als een toonaangevend aspect om sfeer in de woonomgeving te scheppen. Wegert was een liefhebber van het spuiten van verf op wanden en meubilair. Het resultaat is een uitzonderlijke uitgave met 24 afbeeldingen in kleurenlithografie met 65 ontwerpen. De inleiding gaat nader in op de techniek en de voordelen van de spuittechniek ten opzichte van het conventionele schilderwerk. Bij grotere oppervlakken is de regel om zachte tinten toe te passen (“Als Richtschnur stets: Zartheit der Töne!”) Wegert geeft na de inleiding een toelichting bij de verschillende platen. Bij plaat 14 worden ontwerpen en kleuren gepresenteerd die moeten inspireren tot verdere vrije ontwikkeling, waarbij wordt aangetekend dat het tweede van de vier patronen op deze plaat bij uitstek geschikt is voor de kleedkamer van mevrouw.
Décoration moderne dans l’intérieur
[Paris] : [Éditions Art et architecture], [1935]. 2 pagina’s : 48 platen in kleur ; 26 x 33 cm.
Deze portefeuille is een verzameling losse bladen bestaande uit een tekstblad en 48 prenten uitgevoerd in kleurenlitho en in pochoir druk, met ontwerpen voor het moderne interieur in art déco stijl uit de eerste helft van de jaren 1930. De decoratieve en kleurrijke prenten worden vaak afzonderlijk ter verkoop aangeboden. Afgebeeld zijn woonkamers, kinderkamers, slaapkamers, eetkamers en bibliotheken, maar ook kantoorinterieurs, met aandacht voor meubilair, verlichtingselementen en decoratieve details. Beroemde ontwerpers en architecten hebben aan deze portefeuille meegewerkt waaronder J. Cazalières, A. Lézine, Francis Jourdain, Pierre Chareau, Jacques Meistermann, J. Barbier-Bouvet, Georges Djo-Bourgeois en Henry Delacroix die ook de inleidende tekst heeft geschreven.
