De collectie van Research Services groeit nog altijd. De aanvankelijk bescheiden negentiende-eeuwse handbibliotheek is ondertussen uitgegroeid naar ca. 450.000 boeken. Iedere maand maakt Research Services de nieuwe aanwinsten van de bibliotheek collectie bekend. Conservator Bibliotheekcollecties Geert-Jan Koot presenteert een in het oog springende verwerving.
Klik hier voor een selectie van enkele hoogtepunten uit de aanwinstenlijst van Oktober 2017

Door Geert-Jan Koot 

Het bezoek aan een antiquarenbeurs kan tot verrassende resultaten leiden. Dan bedoel ik niet alleen het ontdekken van belangwekkende boeken na grondig speurwerk in de kramen van de handelaren. Minstens even belangrijk als het snuffelen in de uitgestalde waren is het leggen van contacten met antiquaren die publicaties aanbieden op voor ons interessante gebieden. Na een goed gesprek op een boekenmarkt komen later de meest interessante aanbiedingen binnen.

Op de zestigste London International Antiquarian Book Fair in Olympia afgelopen juni sprak ik met Tony Fothergill, de voorzitter van de organiserende vereniging The Antiquarian Bookseller’s Association, tevens eigenaar van Ken Spelman Books. Tony’s eerste reactie was al verbijsterend: “I was just thinking of you”. Nu hadden we elkaar nooit eerder ontmoet, dus kennelijk was de faam van de conservator boeken van het Rijksmuseum vooruitgesneld. Jaren geleden had Tony een boek verworven waarvan hij nu besloot om het aan ons te verkopen. Het ging om Microcosm door William Henry Pyne, in twee delen uitgegeven tussen 1803 en 1808. Volgens Tony was dit het belangrijkste boek met voorbeelden voor kunstenaars uit de 19e eeuw.  Wel jammer dat ik het boek niet kende, maar zoals later bleek was het ook uiterst zeldzaam. Helaas had hij het enorme werk van 29 cm hoog en 43 cm breed niet meegenomen naar Londen vanuit zijn antiquariaat in York.

Enkele weken later werd het boek in Amsterdam bezorgd. Als zichtzending. De beide delen in één band bleken vele honderden voorbeelden van het menselijk bedrijf te bevatten.  Het is een voorbeeldboek van het vroege 19e-eeuwse arbeidersleven, en toont in ongeëvenaarde details uiteenlopende motieven,  gereedschappen en allerlei bedrijvigheid. De essays die elk onderwerp vergezellen zijn vlot en geestig geschreven, en bieden een fascinerend commentaar op de afbeeldingen. De voorstellingen zijn uitgevoerd in aquatint waardoor het aquarellen lijken. Microcosm is niet alleen waardevol omdat kunstenaars de motieven in hun kunstwerken gebruikten, maar ook voor het licht dat het werpt op het late 18e-eeuwse en 19e-eeuwse dagelijkse leven. William Henry Pyne (1769-1843) was gespecialiseerd in pittoreske voorstellingen met groepen mensen uitgevoerd in pen, inkt en aquarel. Tevens was hij een van de oprichters van de Royal Watercolor Society in 1804. Hij ontwierp de afbeeldingen van dit boek. John Hill (1770-1850) was een bekende Engelse prentmaker. Hij vervaardigde de aquatinten. Aquatint is een diepdruk-etstechniek, een variant op traditioneel etsen waarbij geen lijnen maar egale vlakken ontstaan.

Dankzij een bijdrage uit de nalatenschap van Betty Smit/Rijksmuseum Fonds en een flinke korting op de vraagprijs kon dit boek worden verworven. Een prachtige aanvulling op de fameuze verzameling voorbeeldboeken voor kunstenaars van de Rijksmuseum Research Library.

Microcosm: or, a picturesque delineation of the arts, agriculture, manufactures, &c… The whole accurately drawn from nature, and etched, by William Henry Pyne and aquatinted by John Hill. London : W.H. Pyne, no. 10, George Street, Hanover Square; and I.C. Nattes, no. 92, New Bond Street, 1803. (Two volumes in one : vol. 2; published by William Miller. 1808)
Standplaats: GF 392 E 5