In 1876 won Pierre Cuypers (1827-1921) de prijsvraag voor het ontwerp en de bouw van een ‘Rijksmuseum’ in Amsterdam, waarin een belangrijk deel van de nationale kunstcollectie kon worden gehuisvest. Deze collectie bevond zich sinds 1817 in het Trippenhuis aan de Kloveniersburgwal, dat daarmee de functie van ‘Rijksmuseum’ had.
Al snel na de toekenning van de prijs bracht Cuypers wijzigingen aan in zijn plannen. Eén van die wijzigingen was de bouw van een monumentale museumbibliotheek, waarmee binnen het aanvankelijke budget van 1.000.000 gulden geen rekening was gehouden. Cuypers meende desondanks dat toevoeging van een bibliotheek (die uiteindelijke een kostenplaatje van 77.000 zou krijgen) van groot belang was voor de werking van een nationaal kunstmuseum.  Volgens Cuypers waren wetenschap en kunst namelijk onlosmakelijk met elkaar verbonden. Op één van de muren van de bibliotheek liet hij dat uiteindelijk zelfs vereeuwigen in het volgende motto: ‘Zijn Wetenschap en Kunst vaak met elkaar in strijd, hier is de Wetenschap der Kunsten een zaal gewijd’.