De collectie van Research Services groeit nog altijd. De aanvankelijk bescheiden negentiende-eeuwse handbibliotheek is uitgegroeid naar ca. 450.000 boeken. Iedere maand maakt Research Services de nieuwe aanwinsten van de bibliotheekcollectie bekend. Conservator Bibliotheekcollecties Geert-Jan Koot presenteert een in het oog springende verwerving.

Door Geert Jan Koot

De rechtszaak van het Nederlands-Indisch bestuur tegen Soekarno (1901-1970) in 1930 werd gedomineerd door de redevoering van de aangeklaagde. Twee zittingsdagen bleef Soekarno aan het woord om zijn pleidooi uit te spreken. De president van de rechtbank confronteerde de aangeklaagde herhaaldelijk met het begrip ‘imperialisme’. Imperialisme moet, aldus Soekarno, worden gezien als een vrucht van het kapitalisme. En kapitalistisch imperialisme, vervolgde hij zijn college, is ‘het streven om de huishouding van een ander land en volk te beheersen’. Het Nederlandse imperialisme in Indië laat Soekarno beginnen met de komst van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. In schrille kleuren schilderde hij de meedogenloosheid waarmee Jan Pieterszoon Coen in de Molukken heeft huisgehouden. Ook stak hij een filippica af over het cultuurstelsel, ‘dat als een zweep neerstriemde op hoofden en ruggen van ons volk.’ Het volgende deel van zijn rede gold het ontstaan van de nationalistische beweging. Soekarno leidde het in met de geladen woorden: ‘Elk wezen, elk volk komt ten slotte in opstand, ontwaakt, indien het al te zeer zijn ellendige toestand voelt.’ Toen Soekarno Jezus Christus opvoerde als eerste revolutionaire nationalist, werd het president Siegenbeek te gortig. Hij verzoekt beklaagde dringend ‘er alle godsdienst buiten te houden’.

Deze pleitrede had Soekarno in gevangenschap geschreven, net als zijn voorganger Hatta in 1928 met “Indonesië vrij! … rede, ter verdediging van de “Perhimpoenan Indonesia” naar aanleiding van het proces tegen de Indonesische studenten”. Desondanks werd Soekarno tot vier jaar gevangenschap veroordeeld. Zijn in het Indonesisch uitgesproken verdedigingsrede kon in Indonesië niet in druk verschijnen. In Nederland publiceerde de SDAP deze bekorte Nederlandse vertaling onder de titel “Indonesië klaagt aan!”

Om het belang en de context van dit boekje te verklaren gebruikte ik als bron het uitgebreide artikel over het proces tegen en de vrijheidsstrijd van Soekarno verschenen in het Historisch Nieuwsblad 4/2010.

Het boekje ligt van 29 oktober 2018 tot en met 29 april 2019 op zaal in het Rijksmuseum: eerste helft 20ste eeuw gewijd aan Nederlands Indië.

Indonesië klaagt aan! : pleitrede voor den landraad te Bandoeng op 2 December 1930 / gehouden door Ir. Soekarno ; [vert. uit het Maleis]
Amsterdam : De Arbeiderspers, 1931. 112 p. ; 24 cm.