Achter de schermen van Research Services wordt hard gewerkt om het informatiehart van het museum kloppend te houden. Regelmatig brengen we verslag uit over lopende projecten en actuele werkzaamheden. Ditmaal vertelt Henk Linde, medewerker Leeszaal Research Services, over zijn werk als ambassadeur Diversiteit en Inclusie.

door Henk Linde

Vorig jaar ben ik gevraagd om voor én namens de afdeling Research Services ambassadeur Diversiteit en Inclusie (D&I) te zijn bij het Rijksmuseum. Ik voer met twaalf collega’s die ook hun afdelingen vertegenwoordigen dit ambassadeurschap uit. Onze rol is om (on)gevraagd de Stuurgroep D&I te adviseren, ideeën te initiëren, informatie te delen en aanspreekpunt te zijn voor onze afdeling inzake D&I-gerelateerde kwesties. Het ambassadeurschap ligt verankerd in het diversiteit & inclusiebeleid van het Rijksmuseum met als doelstelling een museum te zijn waar iedereen zich gerepresenteerd voelt. Dit streven krijgt op vier terreinen duidelijk vorm: Personeel, Programma, Partners en Publiek.

Maar hoe wordt zo’n doelstelling behaald? Het onderwerp D&I bracht mij terug naar ongeveer vijftien jaar geleden toen ik bij de NS als medewerker helemaal niets merkte van het feit dat mijn bedrijf een afspiegeling wilde zijn van de Nederlandse samenleving: ik had bijna alleen maar witte mannelijke collega’s van middelbare leeftijd! Gesprekken daarover met collega’s her en der in het bedrijf leidde tot een werkgroep diversiteit waarbinnen ik mee op zoek ging naar uitvoering van een, door een pas aangestelde diversiteitsmanager opgezette strategie: Samen NS. Toen ging het nog alleen over diversiteit en laten zien wat je in huis had, haalde en wilde behouden: jong, vrouw, allochtoon (toen nog de gebruikelijke term om mensen met een andere culturele achtergrond aan te duiden) en mensen met een andere seksuele oriëntatie dan hetero…. Ik werd van die laatste het boegbeeldje in een interne campagne:

Wat ik me nog herinner van die campagne, zijn de interessante gesprekken die we voerden over het woordje “ook” in de slogan die natuurlijk zo kort mogelijk moest zijn, terwijl ik me niet herkende in de eendimensionale voorstelling van “Henk de homo”. Mijn identiteit is niet alleen homo maar ik ben ook zoon, broer, vriend of collega!

Waar toen nog de nadruk werd gelegd op alleen diversiteit (mix van verschillen en het laten zien ervan) is de focus komen te liggen op inclusiviteit: hoe gaan we met die mix om? Inclusie gaat over gedrag, waarden en spelregels. Als je alleen aandacht geeft aan het vergroten van diversiteit in een organisatie, en niets doet aan het verbeteren van inclusie, dan is de kans groot dat er door de verschillen meer gedoe komt.

Je moet wel afspraken maken, bijvoorbeeld over hoe je je gedraagt in de Leeszaal en grenzen stellen. Want zoals het er in de voorstelling Picart aan toegaat wensen we nu niet meer….. alhoewel?

Bij het Rijksmuseum wordt binnen de eerder genoemde vier terreinen ruime aandacht besteed aan het verbeteren van inclusie. Zo worden er op personeelsgebied werkafspraken gecommuniceerd die de bedoeling hebben om het gedrag van personeel positief te beïnvloeden zodat er een werkomgeving ontstaat waaraan alle werknemers gelijkwaardig deel kunnen nemen en zich gerespecteerd en geaccepteerd voelen. Inclusie gaat dus over wat je samen doet en deelt en over rekening houden met verschillen.

Het is niet altijd rozengeur en maneschijn want het zit ook in de mens om te oordelen en dat is okay. De kunst is volgens mij om je vooroordeel om te buigen tot een vraag en die dan met respect te toetsen in een gesprek of er zelf actief over na te denken. De tegenstem mag ook ruimte krijgen. Ook binnen het programma-terrein krijgt het D&I-beleid zijn beslag door als museum andere dingen te laten zien vanuit een ander perspectief dat toch ook eigenlijk weer voor ons allemaal een gemeenschappelijke basis heeft. De Slavernij tentoonstelling (2021) en Revolusi! zijn daarvan voorbeelden.

In onze rijke referentiecollectie zijn ook boeken opgenomen die diversiteit en inclusie tot onderwerp hebben. Het boek Blauwdruk bijvoorbeeld geeft de zoektocht van vier Nederlandse musea weer. Het betreft de herijking van publieksbereik in erfgoedinstellingen, de rol van educatie en het bestaansrecht: hoe bind je bepaalde publieksgroepen die doorgaans jouw museum niet bezoeken, aan je?

In Images of Otherness, in Medieval and Early Modern Times worden excentriciteit en het anders-zijn op filosofische wijze ontleed en beschreven vanuit de literatuur en visuele kunsten. Hoe verandert het kijken naar de ander je wereldbeeld en jezelf?

Het voelen van een maatschappelijke verplichting om te veranderen en de noodzaak om als museum toekomstbestendig te zijn, komt in What is left Unseen tot uitdrukking in de samenwerking van het Centraal Museum met MOED waarbij door middel van verschillende exposities invulling wordt gegeven aan de manieren van representatie: wat is zichtbaar en wat is/blijft/laat je onzichtbaar?

En over anders kijken gesproken: in A Black Gaze wordt het werk van hedendaagse kunstenaars uitgelegd: hoe zij ons natuurlijke interactiepatroon met het visuele verschuiven door een kenmerkende zwarte blik toe te passen. Hun werk vraagt van de kijker om meer te doen dan alleen maar gewoon te kijken; het spoort aan om instinctief te reageren op de zwarte gevoeligheden van lijden en plezier in deze tijd. Deze nieuwe manier van kijken, is niet meer kijken-naar maar kijken-met.

Als al je talenten zichtbaar zijn, dan besta je… echt!

Referenties

Blauwdruk, Vier musea en social inclusion, by Annemarie Vels Heijn (1009 C 12).

Images of Otherness, in Medieval and Early Modern Times, by Anja Eisenbeiss en Lieselotte E. Saurma-Jeltsch (869 C 34).

What is Left Unseen, Catalogue of the exhibition What is Left Unseen, Museum of Equality and Difference (MOED) in collaboration with Centraal Museum, by Rosemarie Buikema ea. (958 D 135).

A Black Gaze, Artists changing how we see, by Tina M.Campt (1010 A 21).