Aanwinstenblog 2022/15

door Alex Alsemgeest
Conservator bibliotheek collecties

In de staart van een uitdovende pandemie kwam dit voorjaar heel langzaam de wereld van congressen en het intercontinentale reizen weer op gang. Vanuit het Rijksmuseum hebben verschillende collega’s de afgelopen maanden de oversteek naar de Verenigde Staten gemaakt en dat is terug te zien in de aanwinstenlijsten van de bibliotheek. Naast het aanhalen van de contacten, het doen van onderzoek, en het bezoeken van tentoonstellingen, levert iedere reis namelijk per definitie stapels nieuwe literatuur voor de bibliotheek op. In de week van Fourth of July, de Amerikaanse nationale feestdag, staan we daarom stil bij een aantal recent verworven Americana.

Bestandscatalogi en Museumgidsen

Boeken uit de Verenigde Staten zijn traditioneel goed vertegenwoordigd in de bibliotheekcollecties van het Rijksmuseum. Begrijpelijk – een aantal van de grootste musea van de wereld zit aan de andere kant van de oceaan. Daar kun je mee samen willen werken, je aan spiegelen of op reflecteren – feit is dat je de relevante literatuur over deze instituten in huis wilt hebben om er een dialoog mee aan te kunnen gaan. Bestandscatalogi, tentoonstellingscatalogi en museumgidsen van de voor ons relevante collega-instituten verwerven we om die reden al decennia. De laatste maanden zijn er weer verschillende titels van onder meer the Metropolitan, the MoMa en the Art Insitute of Chicago aan de collectie toegevoegd.

Een interessante aanvuling in deze categorie is Treasures of the New York Public Library. De ‘Treasures’ tentoonstelling (officieeel: Polonsky Exhibition of The New York Public Library’s Treasures) werd in september 2021 geopend en biedt een overzicht van de topstukken van de New York Public Library. Als vanzelfsprekend horen daar de Gutenberg Bijbel, Thomas Jefferson’s handgeschreven Declaration of Independence met in de kantlijn een stevige veroordeling van slavernij, John James Audubon’s Birds of America, een eerste druk van Adam Smith’s The Wealth of Nations en de First Folio van Shakespeare bij.

Als we het hierbij zouden laten is de tentoonstelling erg canonbevestigend, maar plaats in dezelfde ruimte een typoscript van James Baldwin, de koffer van Malcom X en een manuscript van Mary Wollstonecraft’s A Vindication of the Rights of Woman, met daarnaast weer een balletschoen ontworpen door Coco Chanel, de knuffelbeesten uit Winnie de Pooh, een middeleeuws buidelboek, en bijvoorbeeld ook Anna Atkins’ Photographs of British Algae, dat we ook in het Rijksmuseum hebben, en je hebt opeens een aantal interessante perspectieven naast elkaar.

Sociale tendensen

Die meerstemmigheid is ook duidelijk terug te zien in een groot aantal andere Amerikaanse titels dat recent aan onze bibliotheek is toegevoegd. Verschillende musea en bibliotheken doen al enkele jaren intensief onderzoek naar Afro-Amerikaanse kunstenaars, vrouwelijke kunstenaars, en andere groepen die traditioneel onderbelicht zijn gebleven, en dat is terug te zien in de titels die er op de markt komen. Een voorbeeld is Among others. Blackness at MoMA, waarin aan de hand van 200 kunstwerken in de collectie van het Museum of Modern Art een eerste substantiële verkenning van MoMA’s ongelijke historische relatie met zwarte kunstenaars, zwart publiek en het bredere onderwerp van ‘racial blackness’ wordt geschetst. Daarnaast is bijvoorbeeld Young, gifted and black binnengekomen, waarin een nieuwe generatie jonge kunstenaars wordt gepresenteerd, en meer overkoepelende titels als Ebony. Covering Black America en Black artists in America. From the Great Depression to civil rights.

In Dressing the resistance: the visual language of protest through history komen ook andere groepen aan bod, zoals de Amerikaanse suffragettes en de MeToo-beweging. Het past in een breder spectrum van recente publicaties over kunst, protest, visuele cultuur en genderongelijkheid. In dat kader moet ook het boek Guerrilla Girls. The Art of Behaving Badly genoemd worden. We kennen de Guerrilla Girls als een groep anonieme feministische kunstenaars uit New York, die al sinds 1985 seksisme en racisme in de kunstwereld aan de kaak stellen. Het boek dat nu is verschenen, is het eerste omvattende overzicht van de geschiedenis van deze groep.

Hoewel de voorbeelden onmiskenbaar Amerikaans zijn, speelt de thematiek uiteraard net zo goed in Nederland en andere delen van de wereld. Meerstemmigheid is een van de herkenbare elementen bij recente tentoonstellingen als Slavernij en Revolusie. In het Rijksmuseum loopt daarnaast van 2021 tot 2024 een onderzoeksproject naar de rol die vrouwen hebben gespeeld in de Nederlandse geschiedenis en de vraag hoe dat zich uit in de Rijksmuseumcollectie.

Kunstenaarsboeken

Een andere tendens waar je na een bezoek aan Amerika niet omheen kunt, zijn de kunstenaarsboeken. Veelzeggend is dat de The Morgan Library & Museum dit voorjaar in de ‘Rotunda’, of centrale hal een exemplaar van La Nouvelle Chute de l’Amérique (“The New Fall of America”) had geplaatst. Dat wil zeggen de tekst van Allen Ginsbergs gedicht America in combinatie met prenten van Roy Lichtenstein. Uit hun collecties met zes eeuwen boekcultuur geven zij een artist book uit begin jaren negentig de meest centrale plek in het museum.

Wie zich in het woud van de kunstenaarsboeken waagt, loopt het risico te verdwalen. Het aanbod is enorm en het is niet eenvoudig om een geografische of inhoudelijke focus te houden. De bibliotheek van het Rijkmuseum is om die reden altijd terughoudend geweest bij de verwerving van kunstenaarsboeken. Uitgaven met een kunsthistorische inslag proberen we natuurlijk gewoon te verwerven. Daarnaast is er ruimte voor kunstenaarsboeken met een duidelijk raakvlak met onze kerncollecties, zoals de kunstenaarshandleidingen, en incidenteel voor kunstenaarsboeken met een meer activistische inslag.

Uit de Verenigde Staten hebben we in deze categorie onder meer een aantal boeken van Tia Blassingame verworven. Zij is een kunstenaar die op het snijvlak van boekkunst, materialiteit, ras, geschiedenis en perceptie opereert. Op haar werk zullen we later in een afzonderlijke blogpost terugkomen. Voorts hebben we een aantal uitgaven van boekkunstenaar en grafisch ontwerper Russell Maret aan de collectie toegevoegd. Onder meer  een aantal publicaties op het gebied van ornamentiek en letterontwerp, maar ook sociaal geëngageerd werk, zoals een gecensureerde variant van de Amerikaanse grondwet. Maret gaf zelf aan dat hij lange tijd erg terughoudend was om sociaal en politiek geëngageerde ontwerpen te maken, maar dat hij daar door de ontwikkelingen in de Verenigde Staten de afgelopen jaren op terug is gekomen.

Fotografie

Tot slot worden er regelmatig bijzondere Amerikaanse fotoboeken in de collectie opgenomen. In het Rijksmuseum wordt al ruim vijftien jaar lang systematisch fotografie uit de Verenigde Staten verzameld. Het doel is om te komen tot een eerste uitgebreid onderzoek naar de geschiedenis van de Amerikaanse fotografie in Europa. Met het oog op de tentoonstelling over de geschiedenis van de fotografie in de Verenigde Staten die voor 2025 in het Rijksmuseum op de agenda staat, worden momenteel maandelijks nieuwe Amerikaanse titels aan de collectie toegevoegd.

De meest bijzondere recente aanwinst is de eerste Amerikaanse editie van The Americans van Robert Frank. Het iconische en invloedrijke boek met 83 foto’s in koperdiepdruk verscheen in 1958 in Parijs. Een jaar later werd de eerste Amerikaanse editie uitgebracht. De teksten van Simone de Beauvoir, Erskine Caldwell, William Faulkner, Henry Miller en John Steinbeck die bij de Franse uitgave tegenover de foto’s waren geplaatst, kwamen niet terug in de Amerikaanse uitgave. Daarvoor in de plaats kwam een inleiding van niemand minder dan Jack Kerouac.

De oorspronkelijke Franse uitgave was reeds aanwezig in het Rijksmuseum, dankzij het speurwerk van de collega’s van fotografie hebben we nu ook de iconische Amerikaanse editie van The Americans in huis. Dat is niet alleen een waardevolle toevoeging voor de fotografietentoonstelling over drie jaar, het is óók een van de titels die de Americana in onze collectie blijvend een gezicht geven.

Genoemde aanwinsten

English, Darby, and Charlotte Barat, Among others. Blackness at MoMA (New York: Museum of Modern Art, [2019]).
Plaatskenmerk: 1024 D 33.

Frank, Robert, The Americans (New York: Grove Press, Inc., 1959). Photographs by Robert Frank, introduction by Jack Kerouac.
Plaatskenmerk: F 376 D 3

Guerrilla Girls. The art of behaving badly (San Francisco: Chronicle Books, [2020]).
Plaatskenmerk: 1024 E 7.

Lavette, Lavaille, Ebony. Covering Black America (New York: Rizzoli, 2021).
Plaatskenmerk: 973 D 21.

Lovelle Jenkins, Earnestine, Black artists in America. From the Great Depression to civil rights (Memphis, TN : New Haven, CT : Dixon Gallery and Gardens ; Yale University Press, [2021]). Plaatskenmerk: 1024 E 19.

Maret, Russell, Constitution, redacted (New York: Russell Maret, 2021).
Plaatskenmerk: GF 389 D 13

Maret, Russell, Ornamental Digressions: A Showing of Pinwheel Ornaments (New York: Russell Maret, 2016).
Plaatskenmerk: GF 388 D 7.

Sargent, Antwaun (ed.), Young, gifted and Black: a new generation of artists : the Lumpkin-Boccuzzi Family Collection of Contemporary Art (New York, NY : Distributed Art Publishers, [2020]). Plaatskenmerk: 1024 D 30.

Treasures of the New York Public Library (New York, NY: St. Martin’s Press, an imprint of St. Martin’s Publishing Group, 2021).
Plaatskenmerk: 1024 D 24.