Aanwinstenblog 2022/23

door Alex Alsemgeest
Conservator Bibliotheek collecties

De komende zes maanden is op de afdeling 20^ste eeuw van het Rijksmuseum de tentoonstelling Irma Boom: Kunst + Boeken te zien. Meer dan dertig boeken van Irma Boom worden hier gepresenteerd naast kunstwerken waar zij een sterke affiniteit mee heeft. Met deze presentatie viert het Rijksmuseum een samenwerking met Irma Boom die al meer dan twintig jaar duurt. Natuurlijk was haar werk al ruim vertegenwoordigd in de collecties van de Rijksmuseum Research Library, onder meer dankzij eerdere genereuze schenkingen. In het verlengde van de tentoonstelling schenkt Irma nóg eens zeventien boeken aan het Rijksmuseum. Boeken die nu eerst op zaal te zien zijn in dialoog met de kunst en over een half jaar in de leeszaal van de bibliotheek voor iedereen te raadplegen zijn.

Irma Boom

We kennen Irma Boom natuurlijk niet alleen als internationaal gevierd boekontwerper, maar ook als ontwerper van huisstijlen en logo’s. Het Rijksmuseum werkt al sinds 2000 intensief samen met Irma Boom en haar Office. Zij ontwerpt al jarenlang alle grafische middelen van het Rijksmuseum, waaronder ook de tentoonstellingscatalogi. Recent kwamen daar bijvoorbeeld de catalogi voor Onderkruipsels en Clara bij. Eerstgenoemde is een groot boek, wat volgens Boom nodig is bij een onderwerp als insecten. Voor een neushoorn is dat niet nodig, daarom verscheen de catalogus van Clara in een kleiner formaat. In de zaaltekst bij de tentoonstelling wordt overigens nog eens gerefereerd aan de nieuwe visuele identiteit die Boom in 2013 voor het Rijksmuseum heeft ontworpen, met daarbij het nieuwe logo en de veelbesproken spatie.

Tentoonstellingen

Het werk van Irma Boom is regelmatig te zien in tentoonstellingen in binnen- en buitenland. Alleen al dit jaar staan er drie grote tentoonstellingen op de agenda. Eerder dit jaar konden we in het Allard Pierson genieten van Irma Boom: Book Manifest, waar niet zo zeer het uiteindelijke boek als wel het ontwerp en het maakproces centraal stonden. Boom schonk in 2003 haar ‘levend archief’ aan de Bijzondere Collecties van de UvA, welke enkele jaren geleden verder zijn gegaan als Allard Pierson. En op 18 november opent in de Bibliotheca Apostolica Vaticana de tentoonstelling Book! Boom! Deze tentoonstelling reflecteert het onderzoek dat Boom langere tijd in de Vaticaanse Bibliotheek heeft gedaan naar de materialiteit van vroegmoderne boeken – vanzelfsprekend ook weer in combinatie met het eigen werk van Boom.

Irma Boom: Kunst + Boeken

In het Rijksmuseum worden de boeken van Irma Boom gepresenteerd in samenhang met twintigste-eeuwse kunst waarmee zij een sterke affiniteit heeft. Het eerste wat je ziet wanneer je de zaal van de 20^ste eeuw bezoekt is de kunst. Pas wanneer je dichterbij komt valt het oog op de boeken die in perspex boxen aan de wanden zijn gemonteerd. Zo zien we bijvoorbeeld naast de aluminium japon van Paco Rabanne twee exemplaren van het boek Renault = Présent, het witte Chanel 5 boek naast het witte reliëf werk R70-63 van Jan Schoonhoven, en het boek Van Krimpen met omslagontwerp van Daan van Golden, naast een aantal zeefdrukken van diezelfde Van Golden. Het hoeft allemaal niet te expliciet benoemd te worden, maar de combinatie van kunst en boeken op zaal levert een interessante dialoog over kleur, vorm en materialiteit op.

Rijksmuseum Bibliotheekcollectie

In de bibliotheekcollectie zijn zeker honderd boeken te vinden die ontworpen zijn door Irma Boom en haar Office. Om hoeveel boeken het precies gaat, kan gek genoeg alleen met enig voorbehoud gezegd worden. In bibliotheekcatalogi worden boeken traditioneel ontsloten op titel, auteur en gelukkig steeds meer op uitgever, maar de ontwerper wordt voor boeken buiten de bijzondere collecties maar zelden met naam genoemd. Veel van de werken van Boom zijn in de loop der jaren als referentiemateriaal binnengekomen in de Rijksmuseum Research Library en kregen net als in de meeste andere bibliotheken geen speciale status. We hoeven maar te wijzen op al onze eigen catalogi die door Irma Boom zijn ontworpen. Het zijn stuk voor stuk fraaie uitgaven, maar niet noodzakelijk kunstenaarsboeken die we in de bijzondere collecties op zouden nemen.

De afgelopen tien à vijftien jaar zijn steeds meer ‘Boom boeken’ binnengekomen die wel direct een plek in de bijzondere collecties hebben gekregen. Zo verkreeg de bibliotheek in 2011 een exemplaar van het beroemde SHV-boek, en volgde vier jaar later een exemplaar van de Chinese uitgave hiervan. Ook de meeste andere hoogtepunten uit het oeuvre van Boom hebben een plek in de collecties van het Rijksmuseum, denk aan Sheila Hicks, James Jennifer Georgina en het Chanel boek. Deze zijn uiteraard wél in de bijzondere collecties opgenomen en niet voorzien van stickers of andere zaken die afbreuk doen aan het kunstwerk.

Schenking 2022

Een deel van de bovengenoemde boeken is in de loop der jaren door Irma zelf aan het Rijksmuseum geschonken, als aanvulling op de titels die we zelf reeds in huis hadden. Bij het samenstellen van de tentoonstelling op de zaal van de 20^ste eeuw, bleek allereerst het verschil tussen de boeken die ooit voor de bijzondere collecties waren verworven en de boeken die als referentieliteratuur waren binnengekomen (lees: wel of geen stickers op de rug van het boek). Daarnaast kwamen ook een aantal elementaire werken uit het oeuvre van Irma Boom naar voren, die nog ontbraken in de collectie; waaronder enkele kostbare werken die zelden in de handel worden aangeboden. Boom heeft er eigenhandig voor gezorgd dat deze aan de collectie van het Rijksmuseum konden worden toegevoegd, soms door bemiddeling, maar vaak ook door haar eigen exemplaren te schenken.

Tot de recent geschonken boeken horen onder meer Every thing Design, een uitgave uit 2009 met zevenhonderd objecten uit de collecties van het Museum für Gestaltung Zürich, het in de vorm van een muurkalender verschenen Daily Flower Report van Thomas Demand, en John Wesley, die als een teaser aan het begin van de afdeling 20^ste eeuw is geplaatst om u zaal 3.4 in te trekken.

De interventie Irma Boom: Kunst + Boeken is nog te zien tot 7 mei 2023. Daarna zullen alle geschonken boeken een plaats krijgen in de bijzondere collecties van de Rijkmuseum Research Library, en zijn ze beschikbaar via de catalogus en in te zien in de Lees- en Studiezaal.

Genoemde aanwinsten

Schenking Irma Boom 2022

1. John Wesley / [curator Germano Celant ; general editor Germano Celant ; design and typography Irma Boom]. Standplaats 345 B 2. Inventarisnummer 2022/3742.
2. Every thing design. The collections of the Museum für Gestaltung Zürich / [publication of the Museum für Gestaltung Zürich, Christian Brändle, director ; editors Christian Brändle and Verena Formanek ; design and composition Irma Boom]. Standplaats 347 C 32. Inventarisnummer 2022/3739.
3. Mondrian evolution / edited by Sam Keller and Ulf Küster for the Fondation Beyeler as well as Susanne Gaensheimer, Kathrin Bessen and Susanne Meyer-Büser for the Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen ; book design and typesetting Irma Boom. Standplaats 347 D 6. Inventarisnummer 2022/3734.
4. Mondrian evolution / herausgegeben von Sam Keller and Ulf Küster für die Fondation Beyeler sowie Susanne Gaensheimer, Kathrin Bessen und Susanne Meyer-Büser für die Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen ; Buchgestaltung und Satz Irma Boom. Standplaats 347 D 7. Inventarisnummer 2022/3738.
5. Renault = Présent / design & editing Irma Boom ; texts by Niklas Maak. Standplaats 324 G 18. Inventarisnummer 2022/3740.
6. Steven Aalders. Seasons = Seizoenen / texts Rudi Fuchs, Robert van Altena, Steven Aalders ; editors book Steven Aalders, Irma Boom, Martita Slewe ; design Irma Boom. Standplaats 347 D 8. Inventarisnummer 2022/3741.
7. Multiply / concept Irma Boom Office: Irma Boom with Anna Moschioni, Frederik Pesch. Standplaats GF 389 D 15. Inventarisnummer 2022/3771.
8. Grafisch Nederland 2005. Kleur = Colour / idee en concept, Irma Boom ; vertalingen, Harry Lake, Tomoko van Tilborgh-Murajama. Standplaats GF 388 G 4. Inventarisnummer 2022/3744.
9. Irma Boom. The architecture of the book. Books in reverse chronological order, 2013-1986, with comments here and there / [concept and design, Irma Boom ; introduction, Rem Koolhaas ; text, Mathieu Lommen ; text here and there, Irma Boom ; translation, John A. Lane ; final editing, Beth O’Brien]. Standplaats GF 387 E 6. Inventarisnummer 2022/3747.
10. Irma Boom. Book manifest / texts Rem Koolhaas, Byrthe Lemmens & Rémy Alban Valton, Mattthieu Lommen, Johan Pijnappel, Michael Rock, Frits Scholten, Nina Stritzler-Levine, Louwrien Wijers, Irma Boom ; concept and design Irma Boom. Standplaats GF 387 E 5. Inventarisnummer 2022/3748.
11. Project Japan. Metabolism talks / Rem Koolhaas, Hans Ulrich Obrist ; editors: Kayoko Ota with James Westcott, AMO ; [translators, Thomas Daniell, Wayne Lammers, Hiroshi Watanabe] ; design Irma Boom. Standplaats 324 G 17. Inventarisnummer 2022/3728.
12. Daily flower report. 2020 / Thomas Demand ; edited & designed: Irma Boom ; introduction Christy Lange. Standplaats GF 388 H 2. Inventarisnummer 2022/3743.
13. Ray Johnson c/o / edited and curated by Caitlin Haskell, with Jordan Carter ; with contributions by Jordan Carter, Colby Chamberlain, Jennifer R. Cohen, Johanna Gosse, Caitlin Haskell, Miriam Kienle, Brian T. Leahy, Ellen Levy, Solveig Nelson, Thea Liberty Nichols, and Michael von Uchtrup. Standplaats GF 388 G 2. Inventarisnummer 2022/3746.
14. Martin Margiela / Lafayette Anticipations Fondation Galeries Lafayette ; edited by Martin Margiela, Guillaume Houzé, Rebecca Lamarche-Vadel ; book design and image editing Irma Boom. Standplaats GF 388 G 3. Inventarisnummer 2022/3745.
15. Van Krimpen / in opdracht van Joop N.A. van Caldenborgh ; concept en ontwerp Irma Boom ; red. Doede Hardeman, Wim van Sinderen, Suzanne Swarts ; speciale bijdragen van Tjebbe Beekman, Thorsten Brinkmann, Desiree Dolron, B.C. Epker, Daan van Golden (omslag), Anton Henning, Rob van Koningsbruggen, Helena van der Kraan en Enrique Marty. Standplaats 348 A 13. Inventarisnummer 2022/3731.
16. Eileen Gray / Cloé Pitiot and Nina Stritzler-Levine, editors ; Renaud Barrès, Catherine Bernard, Caroline Constant, Olivier Gabet, Philippe Garner, Jennifer Goff, Anne Jacquin, Frédéric Migayrou, Cloé Pitiot, Ruth Starr (New York : Bard Graduate Center, 2020). Standplaats: GF 393 H 8. Inventarisnummer 2022/3832.
17. The Grimmerschors Collection 2009-15 / curator Siebe Tettero ; Maarten Rutgers ; desgin and typograpy Irma Boom (2015). Standplaats GF 393 H 7. Inventarisnummer 2022/3833.