Door Brian Bottinga
Medewerker Depot

Zowel in de Depots als in de Studie- en Leeszaal van de Rijksmuseum Research Library zijn afgelopen maand nieuwe boekkussens in gebruik genomen. Hiermee gaat een langgekoesterde wens van Research Services, om nóg beter met onze collecties om te kunnen gaan, in vervulling Tegelijk is het een mooi moment om aandacht te schenken aan de vraag waarom we dit doen en hoe de kussens effectief gebruikt kunnen worden.

Boekkussens

Een van de belangrijkste oorzaken van schade in onze collectie is het dagelijks gebruik. De boeken, tijdschriften, veilingcatalogi, archief, documentatie, en andere collecties van Research Services horen tot de meest intensief gebruikte onderdelen van onze collecties. Ook al zie je het niet altijd direct, al die kleine handelingen hebben effect op de levensduur van een boek. Het boekkussen is een van de belangrijkste preventieve maatregelen in de bibliotheek en het depot om gebruiksschade te voorkomen.

Boekenkussens zijn primair bedoeld voor het ondersteunen van grote, zware en/of kwetsbare boeken. Dit gebeurt door het gewicht gelijkmatig te verdelen over het oppervlak van het boek. Daarnaast voorkomt het kussen schade door het te ver openen van een boek. Het openen van een boek in een te grote hoek zorgt voor het loskomen van het bindwerk die de katernen samenhouden. Een boek moet nooit verder geopend worden dan het punt waarop het weerstand begint te geven. Boekenkussens weerhouden de lezer hiervan door het boek te ondersteunen en te voorkomen dat de rug van het boek breekt. Boekenkussens moeten gemaakt worden van zuurvrij en conservatie-specifiek materiaal. Voorbeelden hiervan zijn polyethyleen schuim of zelfs ‘Do-It-Yourself’ alternatieven zoals gevulde Tyvek enveloppen.

Het is belangrijk om erop te wijzen dat we hier alleen spreken over boekenkussens in gebruik voor boeken in de Studie- en Leeszaal, en geen boekensteunen zoals gebruikt voor tentoonstellingsdoeleinden.
Boekenkussens zijn verkrijgbaar in verschillende maten, maar onze kussens zijn beschikbaar in twee verschillende formaten: Standard (530 x 380 x 150mm) en Large (730 x550 x 180mm). De gebruiker kan dus afhankelijk van de formaat van het boek dat men wil inzien een keuze maken.

Het gebruik van kussens in de Studie- en Leeszaal

Wij hebben zowel in de Studie- en Leeszaal, als in de depots meerdere boekenkussens beschikbaar. In de Studie- en Leeszaal worden de kussens meestal van tevoren neergelegd voor een bezoeker. Een boek dient dicht op een kussen gelegd te worden, waarna het bij openen op de rug geplaatst wordt en vervolgens in het midden wordt geopend. Hierna kan er rustig teruggebladerd worden naar het begin van het boek of de benodigde pagina. Dit is om ervoor te zorgen dat het gewicht gelijkmatig verdeeld wordt over de rug van het boek. Als je een zwaar boek plat neerlegt en van vooraf aan begint te bladeren, kan dat zelfs mét boekkussen nog steeds leiden tot overstrekking en dus schade.

Het gebruik van kussens in de Depots

De Leeszaal van de Rijksmuseum Research Library is een van de mooiste werkplekken van Nederland, een betere plek om een boek te raadplegen is er dan ook niet. Het is aan te raden om de boeken dan ook zo veel mogelijk via de catalogus aan te vragen, waarna het depotteam ze naar de Studie- en Leeszaal kan brengen.