De Nacht van de Geschiedenis in de Rijksmuseum Research Library

Op zaterdag 28 oktober 2023 vond het jaarlijks terugkerende Nacht van de Geschiedenis plaats. Eerder werd op deze blog al een bericht gewijd aan het programma van dit jaar. De Nacht van de Geschiedenis tekent het einde van de Maand van de Geschiedenis, met deze keer als thema Eureka! In dit artikel bespreek ik het verloop van de avond en de verschillende onderwerpen die aan bod zijn gekomen in de Research Library. Alles rondom het thema Zoom in. Zoom uit. Waar de leeszaal normaal een plek van stilte is, werd er deze avond luid gesproken over de samenkomst van wetenschap, informatie en geschiedenis. 

Door Annepiet Nouwen, informatiespecialist Studie- en Leeszaal

Tijdens de eerste lezing werd al tekenend een live voorstelling gemaakt van een microscopische observatie. Op groot scherm konden bezoekers meekijken over de schouder van kunstenaar en onderzoeker Ellen Pater, die een anatomische schets maakte van het microscopische beeld van een vlinder. Ondertussen vertelden projectleider Eric Jorink en teamlid Larissa van Vianen van het project ‘Visualizing the Unknown’ over hun onderzoek naar 17^e-eeuwse visualisaties van microscopische onderzoeken. Enkele boeken uit de Rijksmuseum collectie zoals de recent aangeschafte Micrographia (1665) van wetenschapper Robert Hooke werden tentoongesteld als voorbeeld van hoe microscopische observaties tot publicaties leidden.

Historici Djoeke van Netten en Bram Vannieuwenhuyze richtten, in tegenstelling tot de eerste sprekers, de focus op visualisaties van de wereld in het groot. Tegenwoordig helpen digitale middelen als Google Maps om de wereld in kaart brengen en kun je met enkele klikken overal ter wereld inzoomen. Vergezeld door wereldkaarten en atlassen uit de collectie van het Rijksmuseum illustreerden Bram en Djoeke hoe 17^e-eeuwse kaartenmakers in de Republiek der Nederlanden hun culturele en geografische blik vastlegden en deelden. Niet alleen de rijk gedecoreerde kaarten werden onder de aandacht gebracht, maar juist ook de veelgebruikte kleine handatlassen die voorzien van aantekeningen en gebruikssporen de 17^e eeuw een stukje dichterbij brengen. Afsluitend benoemde conservator Bibliotheekcollecties en moderator van de avond Alex Alsemeest het belang om stil te staan bij het feit dat deze kaarten een blik op de wereld vertegenwoordigen. Wat tevens duidt op het belang om kritisch naar de eigen collectie te blijven kijken. Dit lijkt mij binnen de hedendaagse context waarin thema’s als dekolonisatie en diversiteit hoog op de agenda staan des te belangrijker.  

Als laatste toonde Marjolijn van Heemstra, schrijfster en theatermaakster, een inspirerende blik op hoe wij als mensen naar de maan zouden kunnen kijken. Onder het licht van de volle maan in oktober bood ze een poëtische benadering tot de ruimte, vergezeld door 19^e– en 20^e-eeuwse fotografische studies van de maan, zoals de heliogravures van Man Ray.

Alle objecten die deze avond getoond zijn kunnen opgevraagd worden ter inzage in de Studiezaal van het Rijksmuseum. Daarvoor kun je contact opnemen met Research Services door een mail te sturen naar studiezaal@rijksmuseum.nl. Op 16 november 2023 zal de speeddate avond plaatsvinden, waarover we eerder een bericht schreven. Speciaal voor alle Vrienden van het Rijksmuseum zal het museum, inclusief de Cuypersbibliotheek, opengesteld worden voor wederom een informatieve en inspirerende avond.

Alle foto’s zijn gemaakt door Deirdre Kikkert en Annepiet Nouwen