Door Joëlle Daems, Informatiespecialist Studie- en Leeszaal

Wie werd er in de 17e eeuw wel en niet afgebeeld? In het nieuwe tv-programma Hollandse Meesters Herzien vraagt Jörgen Tjon A Fong zich af welke verhalen niet verteld zijn. Hij onderzoekt de context van iconische schilderijen van Hollandse Meesters en bezoekt in de eerste aflevering de Rijksmuseum Study Room Prints & Drawings. Samen met conservator Stephanie Archangel bekijkt hij een aantal prenten van Rembrandt.

De eerste aflevering staat in het teken van de buren van Rembrandt. Tjon A Fong onderzoekt het schilderij Gezicht op de Dam (1656) van Johannes Lingelbach (1622-1674) en vraagt zich af of het beeld compleet is. Je ziet rijke kooplieden, enkele Turkse handelaren en op de achtergrond arbeiders die aan het stadhuis werken. Mensen uit de zwarte gemeenschap zijn echter niet afgebeeld, terwijl zij destijds ook in Amsterdam woonden, niet ver van de Dam. Historicus Mark Ponte vertelt over zijn onderzoek naar deze zwarte gemeenschap in het 17e-eeuwse Amsterdam en legt uit dat het om ongeveer tweehonderd mensen ging: de buren van Rembrandt.

Tjon A Fong vraagt zich vervolgens af of Rembrandt zich door zijn omgeving heeft laten inspireren. Waren het echt zijn buren? Haalde Rembrandt zijn modellen van de straat? Conservator Stephanie Archangel toont drie prenten van Rembrandt uit de collectie van het Rijksmuseum waarop zwarte mensen zijn afgebeeld: een jongen rechts op de prent De onthoofding van Johannes de Doper (1640), een portret van een vrouw (ca. 1630) en een man links op de prent Christus voor Pilatus (1635). Archangel vertelt dat het voorlopig de vraag blijft of het echt de buren waren, maar dat het zeker is dat Rembrandt deze mensen heeft gezien. Deze prenten tonen aan dat ze aanwezig waren, model stonden, en zichtbaar waren in de samenleving.

Wil je meer weten over dit onderwerp? In de Rijksmuseum Research Library kun je het boek Zwart in Rembrandts tijd raadplegen, geschreven door onder anderen conservator Stephanie Archangel, met ook een bijdrage door historicus Mark Ponte. De prenten van Rembrandt kun je bovendien opvragen en zelf bekijken in de Rijksmuseum Study Room Prints & Drawings.

Hollandse Meesters Herzien is elke zaterdagavond om 20:40 uur te zien bij omroep MAX op NPO 2.