door Geert-Jan Koot
A treatise of the theory and practice of perspective. : Wherein the principles of that most useful art … are fully and clearly explained, by means of moveable schemes, properly adapted for that purpose. … illustrated by a great variety of curious and instructive examples, engraved by the author / By Daniel Fournier …
London : Printed for the author, and sold at his House: also by Mr. Nourse, 1764. The 2nd ed., corrected, and greatly enl.
vii, [1], 94 pagina’s, LI platen : illustraties ; 27 cm
Dit Engelse perspectiefleerboek door Daniel Fournier uit 1764 is gebaseerd op de invloedrijke studie van Brook Taylor, “Method of perspective made easy, both in theory and practice” in de editie verzorgd door John Joshua Kirby uit 1754. Taylor’s verhandelingen bleken te diepzinnig voor kunstenaars, met als gevolg dat Joshua Kirby en Daniel Fournier zijn principes in een eenvoudiger vorm wisten weer te geven.
Daniel Fournier (1711-1766) was tekenleraar in Lincoln Inn Fields en gaf vanaf 1746 leiding aan zijn particuliere tekenacademie. Zijn perspectiefleer is volgens de inleiding bestemd voor ‘noblemen’s and gentlemen’s military education’ en bevat veel gegraveerde voorbeelden. Ook in de illustraties volgt hij Brook Taylor. Terwijl de lijst van intekenaren van de eerste editie uit 1761 wel 116 namen vermeldt, komen in deze tweede editie slechts 90 namen voor waaronder Gravelot, John Joshua Kirby en de architecten James Gandon en Isaac Ware.
In deze tweede editie van Fournier’s boek is de tekst uitgebreid van 68 naar 94 pagina’s en op sommige platen zijn de nummers gedeeltelijk uitgewist. Op de titelpagina staat dat de platen zijn gegraveerd door de auteur. De platen 40, 41, 42, 44, 50 en 51 zijn ondertekend en gegraveerd door Fournier, evenals de bovenste figuur van plaat 45. De tekst en platen bestaan uit twee delen: ‘Of Linear Perspective’, met de platen 1-11, waarvan de platen 3, 6 en 7 met beweegbare delen, en ‘Of Practical Perspective’, met de platen 12-51, inclusief zes pagina’s geëtste landschappen zonder zichtlijnen: platen 40, 41, 43, 44, 50, 51.
Traité de perspective, théorique et pratique / par seu M. l’abbé Deidier …
Paris : Chez Charles-Antoine Jombert, M. DCC. LXX [1770]. iv, 124 pagina’s, 15 bladen met gegraveerde platen : illustraties ; 26 cm.
Nouvelle édition, corrigée & augmentée de notes par un artiste célebre
De Jezuit abbé Dennis Deidier (1696-1746) gaf les in filosofie in het seminarium in Aix en Provence voordat hij tot leraar wiskunde aan de militaire academie (École Royale d’Artillerie) in Le Fère werd benoemd. Deidier neemt als uitgangspunt voor zijn perspectiefleer het verdwijnpunt. Hoewel hij in de titel van dit boek het woord ‘theoretique’ opnam, gaat hij nauwelijks in op de theoretische achtergrond van het perspectief. Zijn boek is vooral gericht op de praktijk en bevat meer dan honderd afbeeldingen.
Dennis Deidier behoorde tot de vooraanstaande wiskundigen van zijn tijd. De tekst van “Traité de Perspective, Théorique et Pratique” werd integraal opgenomen in het leerboek “Elemens generaux des principales parties des mathematiques neccesaires à l’artellerie et au génie”uit 1745. Dit is het enige boek over wiskunde met een hoofdstuk over perspectief uitgegeven in Frankrijk in de 18de eeuw.
Het door het Rijksmuseum verworven exemplaar is de tweede druk van de oorspronkelijke uitgave uit 1744. Op het titelblad staat vermeld ‘Nouvelle edition, corrigée & augmentée de notes par une artiste célebre’. Het is niet bekend wie de correcties en de aanvullende notities heeft toegevoegd. Deidier was al in 1746 overleden.
Manière de bien juger des ouvrages de peinture / [par] Marc-Antoine Laugier
Paris : Jombert, 1771. xii, 276 pagina’s ; 17 cm.
De Jezuit Marc Antoine Laugier (1713-1769) was een architectuurtheoreticus, bekend vanwege zijn boek “Essai sur l’architecture” uit 1753 waarvan het Rijksmuseum de uitgebreide tweede editie uit 1755 bezit. Bij zijn overlijden werd het manuscript aangetroffen dat twee jaar later werd gepubliceerd onder de titel “Maniere de bien juger des ouvrages de peinture”. Het boek op zakformaat bestaat uit drie delen. Het eerste deel behandelt de eigenschappen die een kunstkenner behoort te bezitten om kunst te kunnen beoordelen. Verder gaat Laugier in op de kennis die men zich door studie eigen dient te maken waaronder natuurwetenschappen, aardrijkskunde en geschiedenis. Tenslotte komt de te volgen methode bij het beoordelen van kunstwerken aan bod.
Zie ook: Laugier and 18th century French theory, pagina 18.
Observations on colouring and sketching from nature / by William Varley
London : Printed for the author, 1820. A new edition, considerably enlarged and corrected. [5], 4-78 pagina’s ; 23 cm.
Dit zeldzame leerboek uit 1820 met aanwijzingen voor het gebruik van kleur en het schetsen naar de natuur is oorspronkelijk in 1816 gepubliceerd met de titel “A few observations on art, with notices relative to the various exhibitions, repositories of art, &c, &c.”
William Fleetwood Varley (1785-1856) was kunstenaar en de jongere broer van Cornelius en John Varley. Hij ontving zijn eerste lessen in de beeldende kunst van zijn broer Cornelius, met wie hij in 1804 woonde op 2 Harris Place, Oxford Street, Londen. Vanaf 1804 tot 1818 exposeerde hij eenentwintig landschappen in de Royal Academy waarvan vijftien schilderijen zijn opgenomen in het Victoria & Albert Museum. Hij zag de jonge John Linnell in de veilingzalen van Christie een tekening van Thomas Girtin kopiëren en moedigde hem aan zijn broer John te bezoeken. John Varley was onder de indruk van het tekenwerk van Linnell en drong er bij de jongen op aan om direct vanuit de natuur te schetsen en hem zo vaak te bezoeken als hij wilde.
Later vestigde William Varley zich als tekenleraar in Cornwall, Bath en Oxford. In Oxford kwam hij bijna om in een brand, een gebeurtenis waarvan hij zich nooit volledig heeft hersteld, en waarna hij zijn werk heeft opgegeven. Dit moet na 1825 zijn geweest, de datum van zijn laatst gedateerde aquarel in het Victoria & Albert Museum in Londen. Hij overleed in 1856 in Ramsgate.
Rural architecture : or a series of designs for ornamental cottages / by P.F. Robinson
London : Printed for Rodwell and Martin, 1823. [56] pagina’s, 96 bladen met platen : illustraties ; 28 cm.
Peter Frederick Robinson (1776-1858) was een productieve en veelzijdige ontwerper van herenhuizen en pittoreske woningen. Het boek bevat twintig ontwerpen voor gebouwen met in totaal 96 bladen met platen. De ontwerpen omvatten twee lodges, vijf cottages, een dubbele cottage, een groep van vier geschakelde cottages, vier boerderijwoningen, twee ‘residenties’, een pastorie, twee aalmoezenhuizen, een zuivelfabriek en een ‘botenhuis en vissershuisje’.
De ordening van de ontwerpen nemen toe in detail en grootte, variërend van een poortwachtershuisje, vrijstaande cottages in de pittoreske stijl van architect John Nash (1752-1835), een pastorie, een deurwaardershuis, tot een hof van aalmoezenhuizen. Hiervan worden van 16 ontwerpen ieder vier detailtekeningen gegeven: plattegrond, hoogte, zijaanzicht en perspectief. Vier ontwerpen zijn voorzien van meer gedetailleerde afbeeldingen. De definitie van een cottage is een klein buitenverblijf of een vrijstaand voorstedelijk huis.
Dit was een van de eerste boeken met plannen van huizen voor de opkomende middenklasse die een stijlvol huis wilden zonder de kosten van het in dienst nemen van een architect om er een te ontwerpen.
Het boek wordt nader besproken in de aanwinstenblog van juli 2019.
The repository of useful arts & sciences, or Ingenious man’s companion : containing many hundred rare and invaluable receipts, curious experiments, &c. in arts, manufactures & chemistry, which produce astonishing effects from simple causes
London : Gibson, 1824; London Lovell Edition: 14th edition. [1] plaat, XX, 282 pagina’s : 15 cm.
Dit omvangrijke, maar helaas anonieme instructie- en receptenboek uit 1824 behandelt onder meer ‘drawing and painting in oil’, ‘to extract lake’, ‘painting on glass’, ‘varnishes’, ‘gilding metals’, ’dyeing and staining’, ‘dyeing silks’, etc. Het titelblad vermeldt dat dit de veertiende editie zou zijn. Er is echter geen enkel exemplaar van de andere edities aangetroffen. Het is waarschijnlijk een manier van de uitgever om het boek als zeer populair te promoten. Ook deze editie komt slechts in enkele bibliotheken voor. In Engeland noemt men een dergelijke vorm van aanprijzing een ‘publisher’s puff’.
Designs for ornamental villas : In ninety-six plates / by P.F. Robinson … The scenic views chiefly by J.D. Harding
London : Henry G. Bohn, 1836. 3rd ed., greatly improved. x, 3, [2], 4-43, [1] pagina’s, 96 bladen met platen ; 31 cm.
Titel op de omslag : Robinson’s designs for ornamental villas.
Deze publicatie uit 1836 is de derde editie van het oorspronkelijk in 1826 uitgegeven klassieke voorbeeldboek van architectuurontwerpen. De auteur Peter Frederick Robinson (1776-1858) was een productieve en veelzijdige ontwerper van herenhuizen en pittoreske woningen. In dit boek zijn zestien ontwerpen opgenomen voor twaalf woningen, twee lodges, een tuinhuis en stallen. Sommige ontwerpen werden daadwerkelijk uitgevoerd. Volgens architectuurhistoricus John Archer was het scala aan bouwstijlen misschien het meest eclectisch in de Britse architectuurliteratuur (John Archer, “The literature of British domestic architecture, 1715-1842”). De in het boek genoemde bouwstijlen zijn onder meer: “Swiss, Grecian, Palladian, Old English, Castellated, Ancient Manor House, Modern Italian, Anglo-Norman, Henry VII, Elizabethan, Ancient Timber, and Tuscan“.
Zie voor Peter Frederick Robinson ook de aanwinstenblog van juli 2019.
Elk ontwerp wordt geïllustreerd met een plattegrond, bouwtekeningen en een ‘scenic view’. Deze schilderachtige gezichten in dit boek en in Rural architecture : or a series of designs for ornamental cottages zijn litho’s getekend door de Britse landschapsschilder en lithograaf James Duffield Harding (1798-1863) en gedrukt door Charles Hullmandel (1789–1850). Gedurende twintig jaar domineerden zij het terrein van de lithografie in Engeland. Zodra de lithografie of steendruk populair werd in Groot-Brittannië vanaf 1820 paste Harding de techniek toe in handleidingen en tekenboeken voor zijn leerlingen waaronder John Ruskin (1819-1900). Hij publiceerde diverse voorbeeldboeken over bomen waarvoor hij twee stenen gebruikte om tot een betere detailweergave te komen. Het Rijksmuseum bezit zijn handleiding voor kunstonderwijs, “The principles and practice of art”, en het tekenboek “J.D. Harding’s lithographic drawing-book for the year MDCCCXXXVII”.
On education in the principles of art : a paper, read before the members of the Ashmolean Society, at their meeting held Dec. 4, 1843 / by Richard Greswell
Oxford : Ashmolean Society, 1844. 32 pagina’s ; 23 cm.
Richard Greswell (1800-1881) was leraar aan het Worcester College in Oxhord. Hij pleit in deze gepubliceerde lezing voor de leden van de Ashmolean Society voor de kunsttheorie dat op een hoger niveau in Groot-Brittannië diende te worden onderwezen. Hij blies nieuw leven in de National Society for Promoting the Education of the Poor in the Principles of the Established Church in England and Wales. Bovendien was Greswell betrokken bij de oprichting van het Ashmolean Museum in Oxford en hij was een van de oprichters van de Ashmolean Society.
The miniature painter’s manual : containing progressive lessons on the art of drawing and painting likenesses from life on card-board, vellum, and ivory : with concise remarks on the delineation of character and caricature / by N. Whittock
London : Sherwood, Gilbert, and Piper, 1844. [4], 76 pagina’s, 7 bladen met platen : illustraties (sommige gekleurd) ; 17 cm.
Nathaniel Whittock (1791-1860) was een Victoriaanse topografische graveur, bekend vanwege zijn vogelvluchtperspectieven van diverse grote steden in Engeland en Australië. Bovendien was Whittock een ‘prolific writer of instruction books’, op het gebied van tekenkunst maar ook was hij thuis op andere terreinen. Bekende boektitels van Whittock geven de diversiteit van de onderwerpen weer, waaronder “The decorative painters’ and glaziers’ guide” uit 1828, “On the construction and decoration of the shop fronts of London” uit 1840, “The complete book of trades, or the parents’ guide and youths’ instructor” uit 1837, en “The Oxford drawing book, or the art of drawing, and the theory and practice of perspective” uit 1840.
Deze in omvang vrij bescheiden handleiding voor de miniatuurschilder, “The Miniature Painter’s Manual…” uit 1844 is vrij zeldzaam en slechts in Engelse en Amerikaanse bibliotheken aanwezig. Het is de enige druk. De opzet is om de student natuurgetrouwe portretten te leren tekenen en schilderen op diverse materialen zoals karton, perkament en ivoor. Aandacht wordt geschonken aan het weergeven van het karakter en de persoonlijkheid van de geportretteerden. Het boekje bevat platen met drie handgekleurde gravures, vier litho’s en diverse houtdrukken in de tekst.
La légende de Sainte Ursule, princesse britannique et de ses onze mille vierges, d’après les tableaux de l’église Sainte-Ursule à Cologne / publ. par F. Kellerhoven ; texte par J.B. Dutron
Paris : Chez l’auteur, [1860]. 218 pagina’s, XXIII bladen met platen : illustraties ; 31 cm.
In de aanwinstenlijst van juni 2019 werd het boek “Recueil de dessins relatifs à l’art de la décoration chez tous les peuples et aux plus belles époques de leur civilisation“ met chromo-litho’s van Franz Kellerhoven als aanwinst voorgesteld. Kort daarop werd een ander werk van Kellerhoven op een Amsterdamse veiling verworven. Dit boek over de legende van Sint Ursula verscheen vermoedelijk twee jaar later in 1860. Het wordt beschouwd als een topstuk van de chromolithografie. Naast de verhalende tekst over de heilige en de 11.000 maagden door J.B. Dutron bevat het 21 prachtige chromo-litho’s, gedrukt door Hangard-Maugé in Parijs, gebaseerd op de laatgotische schilderingen in de Sint-Ursulakerk in Keulen en als plaat 22 een foto-litho gedrukt door Lemercier. Bovendien is een afbeelding in gouddruk met de weergave van een brief van paus Pius IX (gedateerd 14 maart 1863) toegevoegd. Deze brief refereert naar de zorgvuldige reproductie van de schilderingen. De panelen met de Ursula cyclus die in het koor van de kerk hangen zijn uitgevoerd omstreeks 1456 door schilders uit de omgeving van Stephan Lochner.
De chromo-litho’s zijn gemaakt door Franz Kellerhoven (1814-1872), een Duitse lithograaf uit Keulen. Hij specialiseerde zich in kunstdrukwerk en kleuren litho’s van handschriften en schilderijen. Kellerhoven stelde zeer hoge eisen aan de kwaliteit van de drukkers en het gebruik van kleuren en het aantal drukgangen.
Het boek is in de oorspronkelijke donkerrood-marokijn lederen band gebonden, vervaardigd door Auguste-Petit.
Immedialfarben auf loser Baumwolle = Immedial colours on loose cotton
Frankfurt a.M. : Leopold Cassella & Co., [1910?] 14 pagina’s, 14 bladen : 324 stalen gekleurd katoen ; 26 cm.
Leopold Cassella (1766 als David Löb Caßel in Friedberg; -1847 in Frankfurt am Main) was een Duitse koopman. Vanaf 1820 breidde hij zijn onderneming in Frankfurt uit met onder meer de handel in verfstoffen. Na zijn dood in 1847 zette Ludwig Aaron Gans de firma voort onder de naam ‘Leopold Cassella & Co’.
In deze catalogus uit circa 1910 worden de verfstoffen voor het kleuren van katoenen stoffen aangeboden aan de hand van 324 ingeplakte kleurstalen met de Engelse omschrijvingen aan de keerzijde van de staaltjes. De katoenen staaltjes zijn nooit aan het licht blootgesteld en bezitten nog de oorspronkelijke kleuren.
