De collectie van Research Services groeit nog altijd. De aanvankelijk bescheiden negentiende-eeuwse handbibliotheek is uitgegroeid naar ca. 450.000 boeken. Iedere maand maakt Research Services de nieuwe aanwinsten van de bibliotheekcollectie bekend. Conservator Bibliotheekcollecties Geert-Jan Koot presenteert een in het oog springende verwerving.

Door Geert-Jan Koot

De pictura veterum is een theoretische discussie over klassieke kunst en wordt beschouwd als een van de hoekstenen van de neoklassieke beweging. Terwijl Franciscus Junius (1589-1677) de klassieke literatuur bestudeerde noteerde hij alle verwijzingen naar de beeldende kunst. Als bibliothecaris van Thomas Howard, de 21ste graaf van Arundel, had hij hiertoe alle gelegenheid. Vervolgens legde hij verbanden tussen de beschouwingen over schilderkunst en de poëzie en de retoriek. Het boek brengt dan ook alles bijeen wat in de klassieke oudheid over beeldende kunst is geschreven. De drijfveer van Junius was zijn overtuiging dat poëzie en schilderkunst vergelijkbaar en gelijkwaardig. Een stelling uitgedrukt in ut pictura poesis. Deze aan de oudheid ontleende opvatting kreeg een nieuwe betekenis in de Renaissance. Beide kunstvormen kennen dezelfde retorische grondslagen en zijn ondergeschikt aan de natuur. Centraal in de theorievorming van Junius staan de denkbeelden van Ovidius, en niet alleen diens opvattingen over artistieke eigenschappen maar vooral de betekenis van de verbeelding. Junius beschouwt kunst als verheven boven natuur, een stellingname die Ovidius ontleende aan zijn vergelijkingen tussen levende wezens en kunstwerken.

Junius introduceerde het begrip “het verhevene” in de kunstgeschiedenis. Afkomstig uit een literair traktaat uit de eerste eeuw voor Christus van Longinius, in het Engels aangeduid als “On the Sublime”, gaat het om een esthetische kwaliteit van datgene wat groots en onbevattelijk is. Het “verhevene” wordt gezien als een kwaliteit van grandeur dat ontzag en verbazing opwekt. Vanaf de zeventiende eeuw is dit concept en de emoties die het oproept een bron van inspiratie voor kunstenaars en schrijvers. Junius beschouwt het verhevene als het belangrijkste doel van de kunstenaar dat uitsluitend kan worden bereikt met verbeeldingskracht. In de overweldigende verbeelding en scheppingskracht zoals uitgedrukt in het kunstwerk komen de kunstenaar en de beschouwer samen en bereiken ongekende hoogten. Mede dankzij de toegankelijke vertalingen werden deze opvattingen in de zeventiende eeuw spoedig overgenomen door Engelse en Nederlandse kunstenaars.

Dit exemplaar uit 1694 is gebonden in een prijsband. Naar aanleiding van een recente aanwinst heeft Robert Arpots in een eerdere blog de prijsband voor het voetlicht gebracht. Als boek werd in de regel gekozen voor een klassieke Latijnse tekst. Helaas is de oorkonde uit het boek verwijderd zodat we niet weten wie de winnaar van deze fraaie “prijs” is geweest. Op het schutblad staat geschreven dat de prijs is uitgegeven door de Latijnse School van Breda.

Francisci Junii F. F. De Pictura Veterum Libri Tres Tot in locis emendati, & tam multis accessionibus aucti, ut plane novi possint videri ; Accedit Catalogus, Adhuc ineditus, Architectorum, Mechanicorum, sed præcipue Pictorum, Statuariorum, Cælatorum, Tornatorum, aliorumque Artificum, & Operum quæ fecerunt, secundum feriem litterarum digestus / Franciscus, Franciscus F.F.
Roterodami, : typis Regneri Leers, 1694. [32], 296, [52], 236, [16] p. : frontispiece ; 37,5 cm.