De collectie van Research Services groeit nog altijd. De aanvankelijk bescheiden negentiende-eeuwse handbibliotheek is uitgegroeid naar ca. 450.000 boeken. Iedere maand maakt Research Services de nieuwe aanwinsten van de bibliotheekcollectie bekend. Conservator Bibliotheekcollecties Geert-Jan Koot presenteert een in het oog springende verwerving.

Door Geert Jan Koot

De Nederlandse bedrijfsfotoboeken uit de 20ste eeuw zijn een belangrijk onderdeel van de collectie fotoboeken van het Rijksmuseum. Vanaf 1924 gaf de Nederlandse Kabelfabriek in Delft opdrachten aan Piet Zwart (1885-1977) om boeken samen te stellen die een indruk konden geven van het bedrijf. Deze boeken waren in eerste instantie bedoeld als voorlichtingsmateriaal voor technische scholen en technisch personeel. Zijn eerste boeken gelden als belangrijke voorlopers van het bedrijfsfotoboek: het “Normalieënboekje”, gevolgd door “NKF, N.V. Nederlandsche Kabelfabriek Delft”, maar de meeste invloed had het laatste werk voor de NKF uit 1933, “delft kabels” met een bijzondere tab indeling en doorschoten met driekwart pagina’s. Nadat het tot een breuk was gekomen werd een leerling van Piet Zwart, Frits Stapel (1910-1987) aangetrokken. Hij werkte in hetzelfde idioom als Zwart, maakte zelfs gebruik van zijn foto’s en nam het logo van de kabelfabriek over. Het toegepaste beeldidioom is de fotomontage en de aflopende foto waarbij de productfotografie centraal staat. Ook komt er meer aandacht voor het productieproces en de werknemers in de fabriek. Opdrachten vanuit het bedrijfsleven voor fotoboeken waren echter schaars tijdens het interbellum. De NKF behoorde tot de eerste Nederlandse bedrijven met een uitgesproken modernistische voorkeur om de fabriek en de producten op avantgardistische wijze te presenteren. 

Frits Stapel woonde en werkte zijn hele leven in Den Haag. Na een studie aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten werkte hij als tekenleraar, maakte affiches, schilderde portretten en ontwikkelde zich tot beeldhouwer. Hij was lid van de Haagse Kunstkring en van het Schilderkundig Genootschap Pulchri Studio. Hoewel Stapel vooral werkzaam was als beeldhouwer, ontwierp hij ook voor de PTT diverse boeken zoals “Centraal Laboratorium PTT – Dr. Neher Laboratorium te Leidschendam” uit 1955.

Het Rijksmuseum kon vier tamelijk zeldzame bedrijfsfotoboeken verwerven die door Frits Stapel voor de NKF tussen 1940 en 1955 zijn vormgegeven. In deze boeken speelt de bedrijfsreportage zich af tegen de achtergrond van de productfotografie en wordt gepresenteerd in de vorm van fotomontages. De Delftse fabriek was gespecialiseerd in sterkstroomkabels voor het vervoeren van elektrische energie en zwakstroomkabels voor het geleiden van telefoongesprekken. Met het groeien van de elektrische netten in Nederland, en het uitbouwen van het telefoonnet, nam zowel de omzet als de complexiteit van de beide soorten kabels toe. Vanaf 1915 tot ver na de tweede wereldoorlog was het bedrijf zeer winstgevend.

nkf cables / design and photography by f. stapel

Delft : N.V. Nederlandsche Kabelfabriek, 1940. 80 pagina’s : hoofdzakelijk illustraties ; 30 cm. Tekst in het Engels, inleiding in het Spaans. In ringband.

Oliedrukkabel / door C.F. Proos; ontwerp Frits Stapel

Delft : N.V. Nederlandsche Kabelfabriek, 1941. 31 pagina’s : illustraties ; 25 cm.

N.K.F : 150 kV Oliedrukkabel : N.V. Nederlandsche Kabelfabriek, Delft / ontwerp Stapel.

Delft : N.V. Nederlandsche Kabelfabriek, [1950?]. 12 ongenummerde pagina’s : hoofdzakelijk illustraties ; 27 cm.

N.K.F. : N.V. Nederlandsche Kabelfabriek, Delft, Netherlands / layout: F. Stapel.

[Delft] : [Nederlandsche Kabelfabriek], [1954?]. 76 pagina’s : illustraties ; 31 cm.

Tekst in het Engels, inleiding ook in het Frans, Duits en Spaans.