De collectie van Research Services groeit nog altijd. De aanvankelijk bescheiden negentiende-eeuwse handbibliotheek is uitgegroeid naar ca. 450.000 boeken. Iedere maand maakt Research Services de nieuwe aanwinsten van de bibliotheekcollectie bekend. Conservator Bibliotheekcollecties Geert-Jan Koot presenteert een in het oog springende verwerving.

Door Geert-Jan Koot

Uit het atelier van Carel Willink (1900-1983) kon het Rijksmuseum enkele zeldzame avant-garde tijdschriften verwerven. In deze blog worden twee van de vier verworven tijdschriften gepresenteerd: Het Overzicht (1921-1925) en De Driehoek (1925-1926). Deze periodieken ontstonden binnen de Vlaams-Nederlandse netwerken van modernistische kunstenaars als Michel Seuphor, Jozef Peeters, J.J.P. Oud en Theo van Doesburg. Beide tijdschriften weerspiegelen Willinks belangstelling voor de internationale avant-garde en de diverse stromingen die zich gelijktijdig manifesteerden als expressionisme, kubisme, constructivisme en futurisme.

Carel Willink verbleef vanaf het voorjaar van 1920 enkele jaren in Berlijn. Het dadaïsme en het expressionisme kwamen op in het politieke centrum van de Weimar republiek. Berlijn was het brandpunt van de internationale avant-garde. Evenals de redacteuren van de tijdschriften Het Overzicht en De Driehoek, de Antwerpenaren Michel Seuphor (1901-1999) en Jozef Peeters (1895-1960), werd ook Carel Willink geïnspireerd door de Duitse ontwikkelingen. Na de periode dat de jonge Willink in Berlijn studeerde en in contact stond met vertegenwoordigers van de internationale avant-garde keerde hij eind 1923 terug naar Amsterdam. De contacten met beide redacteuren bleken voor hem belangrijk voor de ontwikkeling van zijn ideeën over kunst.

Voor Het Overzicht leverde Willink twee dadaïstische prozagedichten in de afleveringen 16 en 17 uit 1923 (‘Kunst en krankzinnigheid’), een losse linosnede in aflevering 17 uit 1923 getiteld ‘Katalyse’, en de omslag van aflevering 20, 1924.

Nadat Het Overzicht na februari 1925 niet langer verscheen, richtte Jozef Peeters De Driehoek op, voornamelijk gewijd aan het constructivisme met veel literaire bijdragen. Hoewel Willink zijn bijdrage aan het openingsnummer voor De Driehoek niet voltooide, leverde hij een tekstbijdrage voor de aflevering van 7 oktober 1925 getiteld ‘Zwarte Magie’, een houtsnede voor aflevering 2 van mei 1925 en een linosnede voor aflevering 10 van januari 1926. Willink sloot zijn constructivistische en kubistische periode af in 1926 en keerde terug naar een figuratieve manier van werken. De breuk met Peeters die vasthield aan zijn constructivistische idealen is dan definitief.

Als reflectie van de interesses van Carel Willink en vanwege zijn bijdragen in tekst en beeld is deze verzameling een belangrijke aanvulling op de documenten en archiefstukken van Willink in het Rijksmuseum. Bovendien volgt de verwerving van deze tijdschriften op eerdere aankopen van zeldzame en belangrijke kunst- en avant-gardetijdschriften uit de 20ste eeuw waaronder de Internationale Revue i 10, Wendingen, Nul-0, en een collectie Nederlandse tegencultuur tijdschriften. Afleveringen van de andere tijdschriften afkomstig uit het atelier van Willink, Der Sturm en Le Futurisme, krijgen in een latere bijdrage aandacht.

Beide tijdschriften worden in detail besproken in de aanwinstenlijst van juni 2019. De relatie van Carel Willink met Michel Seuphor en Jozef Peeters wordt behandeld in “Van De Stijl en Het Overzicht tot De Driehoek” door August Hans den Boef en Sjoerd van Faassen (pagina 97-110) Apeldoorn, 2013; en door dezelfde auteurs in “De ontwikkeling van Carel Willink in een kritiek stadium. Het duo Michel Seuphor en Jozef Peeters als katalysator”, in: Zacht Lawijd 8 (2009) pagina 114-145.

Het overzicht : half-maandelijks tijdschrift : kunst, letteren, mensheid 
Antwerpen : [Het Overzicht], 1921-1925. 33 cm.

De driehoek : maandschrift voor konstruktivische kunst
Antwerpen : [De Driehoek], 1925-1926. 28 cm, gevouwen tot 14 cm.