De collectie van Research Services groeit nog altijd. De aanvankelijk bescheiden negentiende-eeuwse handbibliotheek is uitgegroeid naar ca. 450.000 boeken. Iedere maand maakt Research Services de nieuwe aanwinsten van de bibliotheekcollectie bekend. Conservator Bibliotheekcollecties Geert-Jan Koot presenteert een in het oog springende verwerving.
Door Geert-Jan Koot
Na jarenlang zoeken naar een betaalbaar exemplaar van het standaardwerk over pochoir, is een compleet exemplaar aangetroffen bij Phillip J. Pirages Rare Books in McMinnville, de hoofdstad van Yamhill County in de Amerikaanse staat Oregon. Dit is het definitieve werk gewijd aan de techniek van pochoir, waarbij sjablonen of stencils worden gebruikt om een gekleurde afdruk te maken. Het proces dat in Parijs was ontwikkeld, kreeg een prominente positie in de jaren 1890 en was het vooral populair in de eerste dertig jaar van de 20e eeuw. Pochoir werd veel gebruikt voor het maken van afdrukken tijdens de art nouveau en de art deco periodes. De meest sprankelende en iconische kleurenillustraties en posters uit die periode kwamen tot stand door deze techniek. Pochoir illustraties ontworpen door kunstenaars zoals George Barbier werden regelmatig afgedrukt in Franse modebladen, zoals Le Jardin des Dames et des Modes en de Gazette du Bon Ton: arts, modes & frivolités, verschenen van 1912 tot 1925. Deze techniek was bij uitstek geschikt om de goede smaak en de kostuumstijlen van de haute couture te illustreren. Ook in boeken met interieurillustraties werd pochoir toegepast. Voorbeelden zijn L’ornementation par le pochoir door Maurice Pillard Verneuil uit 1900, en Modernisierte Ornamentik in Anlehnung an den Barock-Stil door Alfons Peerboom uit 1910. Nadien pasten kunstenaars als Picasso, Matisse, Miró en Kees van Dongen de techniek toe om afdrukken van hun werken te produceren.
Drukker Jean Saudé was de onbetwiste meester van deze techniek. Hij volgde een opleiding bij uitgever en drukker André Marty voordat hij in 1900 zijn eigen atelier, Ibis, oprichtte. Hij werkte met ontwerpers en kunstenaars als Georges Lepape, George Barbier en Umberto Brunelleschi en leverde illustraties voor boeken, tijdschriften en portfolio’s. Voor Kees van Dongen voerde hij hoogwaardige boekillustraties uit. In deze uitgave legt Saudé elke stap van het tijdrovende en arbeidsintensieve proces gedetailleerd uit. De decoupeur sneed de stencils en de coloristen brachten de pigmenten aan. De platen die in dit werk in meerdere facetten worden getoond, laten de verschillende stadia van het kleuren zien alvorens de afdruk is voltooid. Pochoir kleuring wordt nog steeds als handmatige inkleuring beschouwd, omdat niets van het proces is gemechaniseerd.
De publicatie is verschenen in een oplage van slechts 500 genummerde exemplaren in 1925, waarvan dit nummer 431 is. Het losbladige werk bevat veertien gegraveerde afbeeldingen waarin het proces stap voor stap wordt toegelicht, en dertig rijk gekleurde pochoir platen waaronder de schutbladen ontworpen door Chapuis. Vier platen laten opeenvolgende stadia in het drukproces zien.
De zeldzaamheid van een compleet exemplaar is het gevolg van de kleine oplage, de losbladigheid en populariteit van de afzonderlijke prenten. Kunstenaars van naam vervaardigden deze platen waaronder Sem (1863-1934), Émile-Antoine Bourdelle (1861-1929), Maurice Denis (1870-1943), Edouard Halouze (1895-1958), Abel Faivre (1867-1945) en Georges Lepape (1887-1971). Om de prenten afzonderlijk aan te kunnen bieden werden de boeken uiteen genomen.
Traité d’enluminure d’art au pochoir / par Jean Saudé ; précéde de notes par MM. Antoine Bourdelle, Lucien Descaves et Sem ; Aquarelles de Beauzée-Reynaud, Benedictus, Bourdelle, Brunetta, L. Chapuis, Dorival, Abel Faivre, Halouze, Lepape, Madelaine, Morisset, Rodin, Sem et Vignal ; reproductions d’après Jean Foucquet, A. Besnard, image de Georgin
Paris : Éditions de l’Ibis, 1925. [6], iii-xxiv, [2], 74, [5] pagina’s, 37 bladen platen : illustraties ; 33 cm.
Geef een reactie