Aanwinstenblog 2022/18

door Alex Alsemgeest
Conservator bibliotheek collecties

Tussen 1932 en 1936 verschenen vijf nummers van het cahier Abstraction Création: Art non-figuratif. Het jaarboek werd uitgegeven door een vereniging onder dezelfde naam, waarin alle kunststromingen die pleitten voor abstractie verenigd werden. Recent heeft het Rijksmuseum de eerste drie nummers weten te verwerven. Een mooie aanvulling op de gestaag groeiende collectie op het gebied van 20^e-eeuwse kunst en bovendien is er sprake van een link naar de tentoonstelling van de beelden van Barbara Hepworth die momenteel te zien is in de tuin van het Rijksmuseum.

Abstraction Création

Abstraction Création is van groot belang geweest voor de ontwikkeling van de moderne kunst. De groep werd in 1931 opgericht op initiatief van de Belg Georges Vantongerloo, tot op zekere hoogte in reactie op de groeiende kracht van het figuratieve surrealisme rondom André Breton. Het was een los gezelschap, maar mede door de uitgave van de cahiers formaliseerde zij wel de abstracte taal in de beeldende kunst.

Om lid te worden van de vereniging moesten er twee minimale maar duidelijk geformuleerde criteria vervuld zijn: men moest kunstenaar zijn en men moest non-figuratief werken. Onder de leden vinden we beroemde namen als Kandinsky, Mondriaan, Calder, Van Doesburg en Hepworth, naast vergeten kunstenaars uit de jaren dertig.

Cahiers

Een jaar na de oprichting van de vereniging in Parijs verscheen het eerste nummer van het cahier Abstraction Création. Verschillende leden leverden zelf teksten aan, uiteenlopend van visies op hun eigen werk tot meer omvattende essays over abstracte kunst. In het tweede nummer poneerde het comité een aantal vragen voor de bijdragers, waaronder de vraag of een locomotief kunst zou kunnen zijn.

De drie afleveringen die het Rijksmuseum heeft verworven bevatten het ex libris van de architectenkoppel J.W.H.C. (Joop) Pot en J.H. (Koos) Pot-Keegstra. Achterop één van de nummers staat een korte opdracht in pen, niet geheel duidelijk is van wie dit afkomstig is.

Koos was de eerste vrouw die een diploma haalde aan de Amsterdamse Academie van Bouwkunst. Ze had de directeur moeten beloven om na haar afstuderen niet direct te trouwen, maar eerst een tijdje als architect te gaan werken. Ze trouwde in 1938 met architect Joop Pot, met wie ze na de oorlog het architectenbureau Pot en Pot-Keegstra begon. Samen zouden ze vooral woningbouwprojecten doen (‘piepkleine woningen in grote flatgebouwen’), maar het grote soloproject van Koos na het overlijden van Joop in 1972, was het ontwerpen van de Bijlmerbajes.

Barbara Hepworth

Een van de leden van Abstraction Création was Barbara Hepworth. Zij geldt als een van de pioniers van het modernisme in de beeldhouwkunst en is een van de weinige, internationaal succesvolle, vrouwelijke kunstenaars van haar generatie. Bijdragen over het werk van Hepworth zijn onder meer in het tweede en derde cahier te vinden.

In de tuin van het Rijksmuseum zijn momenteel negen van Hepworth’s late werken te zien op haar eerste solotentoonstelling in Amsterdam. Het merendeel is afkomstig uit Engelse openbare tuinen en parken en verlaat zelden zijn vaste standplaats. In de begeleidende tekst bij de tentoonstelling lezen we onder meer: ‘Met het geometrische beeld Construction (Crucifixion) uit de kloostertuin van de Salisbury Kathedraal verwijst Hepworth naar de beeldtaal van haar vriend Piet Mondriaan en daarmee ook naar haar bijzondere relatie met Nederland.’

De tentoonstelling is van 3 juni tot en met 23 oktober 2022 te zien in de tuinen van het Rijksmuseum en is gratis toegankelijk.

Genoemde aanwinst

Abstraction création. Art non-figuratif. Volumes 1-3 (Paris, Association “Abstraction-Creation”, 1932-1934).

.