Door Joëlle Daems, Informatiespecialist Studie- en Leeszaal

Heb je altijd al willen weten hoe de depots van het Rijksprentenkabinet eruitzien? Of wat onze prentenkabinet-conservatoren achter de schermen doen? Neem dan op een van deze druilerige decemberdagen een kijkje achter de schermen van het Rijksmuseum via het tv-programma Geheimen van het museum. In de zes afleveringen komt het Rijksprentenkabinet uitgebreid aan bod.

In afleveringen 4 en 5 zie je bijvoorbeeld hoe conservatoren fotografie Mattie Boom en Hans Rooseboom op bezoek gaan bij choreograaf, danser en fotograaf Hans van Manen, die recent zijn oeuvre aan het Rijksmuseum schonk. Van Manen maakte in de jaren tachtig zwart-witfoto’s, voornamelijk van mannelijk naakt. De geschonken foto’s gaan eerst naar de afdeling restauratie en zijn in de loop van 2025 beschikbaar om te bekijken in de Studiezaal.

Conservator tekeningen Maud van Suylen richt zich in aflevering 4 op de albums van Anselmus de Boodt. Deze Vlaamse humanist werkte vanaf 1584 als lijfarts aan het hof van Rudolf II in Praag. In opdracht van Rudolf II maakte De Boodt twaalf albums met in totaal 728 tekeningen van alle planten en dieren in het keizerrijk: de Historia Naturalis. Voor deze tekeningen baseerde De Boodt zich op levende en opgezette dieren, prenten, omschrijvingen uit verhalen en zijn eigen fantasie. Hierdoor is het nu lastig te bepalen naar welke dieren hij verwees en welke daadwerkelijk hebben bestaan. Maud bezoekt Naturalis in Leiden om te achterhalen welke vogels zijn afgebeeld. Ontdekt ze welke vogels het zijn? Je ziet het in aflevering 4. Wil je de albums in het echt bekijken? Zes albums worden tentoongesteld in zaal 2.2 van het Rijksmuseum, de andere zes albums zijn op aanvraag te raadplegen in de Studiezaal.

In aflevering 5 onderzoeken conservator Japanse prenten Marije Jansen en papierrestaurator Juliet Baines het verouderingsproces van de prenten van Katsushika Hokusai. Werken op papier kunnen door hun lichtgevoeligheid veel korter worden tentoongesteld dan schilderijen. De prenten van Hokusai zijn zelfs extra kwetsbaar vanwege de pigmenten die hij gebruikte. Marije en Juliet testen papiermonsters met dezelfde pigmenten als die van Hokusai om te zien hoe erg de kleuren verbleken. Ze stellen de monsters enkele uren bloot aan heel veel licht, met schokkende resultaten: de prenten blijken extreem lichtgevoelig en moeten dus goed worden beschermd. Ben je benieuwd hoe de kleuren zouden verbleken na een paar maanden tentoonstellen? Kijk dan zeker naar aflevering 5.

Conservator tekeningen Marian Cousijn ontvangt in aflevering 5 kunstenaar Nour-Eddine Jarram in het tekeningendepot. Jarram maakte een serie aquarellen, Moroccan Youngsters, gebaseerd op profielfoto’s van jongeren op social media. Met deze serie wil hij de jongeren een gezicht geven. Samen met papierrestaurator Juliet Baines bespreken ze hoe deze werken het beste kunnen worden tentoongesteld, want binnenkort zijn ze te zien op de derde verdieping van het Rijksmuseum. Moderne en hedendaagse tekeningen uit de collectie van het Rijksprentenkabinet zijn ook op aanvraag te bekijken in de Studiezaal.

In aflevering 6 tonen conservator tekeningen en hoofd van het Rijksprentenkabinet Ilona van Tuinen en wetenschappelijk medewerker Laurien van der Werff een topstuk uit het Rijksprentenkabinet: het familieboek van Gesina ter Borch. Deze 17e-eeuwse kunstenaar kwam uit een beroemde familie: haar vader was Gerard ter Borch (I) en haar halfbroer Gerard ter Borch (II). De tekeningen zijn goed bewaard gebleven, omdat ze altijd in een album zaten en dus weinig aan licht zijn blootgesteld. In het familieboek verzamelde Ter Borch wat ze belangrijk vond om te bewaren, zoals tekeningen gemaakt door haar familie, zelfgemaakte waterverftekeningen en gedichten. Ilona en Laurien onderzoeken waar Ter Borch haar specifieke waterverftechniek heeft geleerd. Wil je een glimp opvangen van dit bijzondere en kwetsbare album? Je ziet het in aflevering 6.

Ten slotte tonen conservatoren prenten Erik Hinterding en Joyce Zelen in aflevering 6 een portret van knipkunstenaar Johanna Koerten. Dit portret is gemaakt door met een mesje en schaar in papier te snijden en knippen. Koerten was zeer bekend en haar werk was erg geliefd. Een interessant feit dat Erik deelt, is dat Rembrandt 1600 gulden kreeg voor De Nachtwacht, terwijl Koerten maar liefst 4000 gulden ontving voor een van haar knipsels. Erik en Joyce laten zien hoe het portret werd bekeken in een donker 17e-eeuws huis. Wil je dit zelf ervaren? Bekijk dan aflevering 6.

Voor liefhebbers van onze Research Library is er gelukkig een literaire toegift: in aflevering 5 wordt er aandacht besteed aan het indrukwekkende Panpoëticon Batavûm. De Amsterdamse schilder Arnoud van Halen bracht in de 18e eeuw een collectie bijeen van meer dan 300 kleine portretten van belangrijke Nederlandse schrijvers en dichters. Van deze portretten bevinden er zich 85 in de collectie van het Rijksmuseum, waarvan 22 worden tentoongesteld in de vaste opstelling. In aflevering 5 bezoekt conservator 18e-eeuwse schilderkunst Josephina de Fouw een kunsthandelaar om zes nieuwe portretten te bekijken.

Wil je op de hoogte blijven van nieuwe blogposts? Abonneer je op de blog!