Door Leon Vosters, informatiespecialist Studie- en Leeszaal

De Cuypersbibliotheek wordt vaak met veel bravoure aangekondigd als ‘de meest gefotografeerde zaal van het Rijksmuseum’. Met zijn 70.000 boeken, sierlijke gietijzeren trap en prachtig gedecoreerde wanden is dat op zich begrijpelijk. Het is wellicht de mooiste zaal van het gebouw. Op sociale media is dit dan ook een van de meest gedeelde afbeeldingen.

Uitgeverij De Bezige Bij

Maar wat is nu de beroemdste foto die in de bibliotheek is genomen? Dat moet wel de foto van Paul Huf uit 1969 zijn, waarop alle auteurs van De Bezige Bij staan afgebeeld. De uitgeverij werd eind 1944 clandestien opgericht door Geert Lubberhuizen, met als doel de opbrengsten te gebruiken om Joodse kinderen te helpen bij het onderduiken, met ondersteuning van studenten uit Utrecht. Na de oorlog verhuisde de uitgeverij van Utrecht naar Amsterdam waar deze legaal werd voortgezet.

Paul Huf, 1969

Om het 25-jarig jubileum te vieren had Lubberhuizen het plan opgevat om een groepsportret te laten maken met de bibliotheek van het Rijksmuseum als decor. Op 15 mei verzamelden ruim 160 schrijvers, illustratoren, ontwerpers en medewerkers zich, om te poseren voor de lens van Paul Huf. De meest prominente figuren uit de Nederlandse literatuur betraden de bibliotheek. Hugo Claus, Gerrit Kouwenaar, Remco Campert, J. Bernlef, Cees Nooteboom, Wim T. Schippers en zo kun je nog even doorgaan. Zelfs Simon Vestdijk had de reis van Doorn naar Amsterdam gemaakt, ondanks zijn gewoonte om nauwelijks zijn werkkamer te verlaten, omdat hij vreesde dat dit hem zou afleiden van het schrijven, zoals hij zelf benadrukte.

Niet alle medewerkers waren echter enthousiast over de fotoshoot. Gerard Reve was niet verschenen. Willem Frederik Hermans had het verzoek van Lubberhuizen direct afgewezen. Een fotoshoot met wel 80 auteurs?  ‘Aardig idee voor een voetbalclub misschien’. Hugo Claus en Harry Mulisch waren de tijd uit het oog verloren en verschenen luttele seconden voordat Paul Huf zijn groep had gepositioneerd. Dit resulteerde in de situatie dat Mulisch op de meest opvallende plek onderaan de trap plaatsnam. Toen Jan Cremer dat zag, verliet hij onmiddellijk het museum. ‘Wat moest die praalhans daar’ zou hij achteraf hebben opgemerkt. Uiteindelijk drukte Paul Huf af en de foto maakte geschiedenis.

Credit: De Bezige Bij, Thom Hoffman, 2004

Een traditie was geboren

Met het 60-jarig jubileum in het vooruitzicht werd besloten om een nieuwe groepsfoto te laten maken in  de Cuypersbibliotheek. Robbert Ammerlaan was sinds 1999 directeur van De Bezige Bij en had de uitgeverij, die in financiële problemen verkeerde, weer winstgevend weten te krijgen. Dit bood voldoende aanleiding om groots uit te pakken. Thom Hoffman werd benaderd om de historische foto van Huf opnieuw te reconstrueren. Op 30 januari 2004 stroomde de bibliotheek wederom vol met auteurs en medewerkers. De ambiance was uitermate gezellig en van onderlinge rivaliteit of rancune was geen spoor te bekennen. Jan Cremer is dan ook gewoon terug te vinden op de foto. De allergrootste schrijvers staan op de benedenverdieping in de buurt van Ammerlaan. Remco Campert, Hugo Claus, Jan Wolkers en Harry Mulisch die in vrijwel dezelfde pose staat zoals in 1969. En als grote ster van de show zit in de zetel een ‘heer van stand’, Marten Toonder.

Credit: Cindy van Weele, 2004

Deze traditie dient zeker in stand gehouden te worden. Op 12 december 2019, ter viering van het 75-jarig bestaan van De Bezige Bij, werd er opnieuw een groepsfoto gemaakt. Erwin Olaf haakte om onduidelijke redenen af en de Belgische fotograaf Stephan Vanfleteren nam de honneurs waar. De belangrijkste stoel is deze keer voor Remco Campert die de plaats van Marten Toonder heeft ingenomen. Direct achter hem staan Cees Nooteboom en Kees van Kooten. Uiterst links op het houten trapje staat de bekendste Rotterdammer van Nederland, Jules Deelder. Exact één week na de fotoshoot overleed hij geheel onverwacht. Juist 75 jaar geworden net zoals de uitgeverij. 75… Op weg naar de 100.

Credit: De Bezige Bij, Stephan Vanfleteren, 2019

Verder lezen?

In 2004 verscheen het boek Gevaarlijk drukwerk: een vrije uitgeverij in oorlogstijd, door Hans Renders. Deze kleurrijke uitgave belicht het verborgen verleden over de illegale uitgaven van De Bezige Bij tijdens de Tweede Wereldoorlog. Je kunt het boek reserveren via de catalogus en raadplegen in de Research Library.

Op de hoogte blijven van Rijksmuseum Research Services? Abonneer je op de blog!