Cathérine Frissen werkte als projectmedewerker bij de Bibliotheekadministratie van Research Services. In deze blog schrijft ze over de collectie Vlaggenkunde, die flink is uitgebreid met de recente verwerving van de bibliotheek van de Nederlandse Vereniging voor Vlaggenkunde. De verwerving past binnen het bredere onderzoek dat in het Rijksmuseum naar vlaggen en vlaggendocumentatie wordt gedaan. Cathérine geeft hieronder alvast een inkijkje vanuit haar expertise als catalograaf.
Van mei tot en met augustus dit jaar heb ik mij beziggehouden met het catalogiseren en plaatsen van de bibliotheekcollectie van de Nederlandse Vereniging voor Vlaggenkunde, die recent is ondergebracht bij het Rijksmuseum. Vanaf heden hebben de boeken een plaats in het depot en is de collectie via de catalogus aan te vragen en in de Research Library in te zien. Dat er ook vlaggen in de kunstcollectie van het Rijksmuseum zitten, maakt de ontsluiting van deze bijzondere bibliotheek over vlaggenkunde extra waardevol.
Wat zit er zoal in de collectie?
Het overgrote deel van de collectie Vlaggenkunde, ook wel vexillologie genoemd, bestaat uit overzichtswerken van vlaggen van de wereld, niet zelden getiteld ‘’Flags of the world’’ of ‘’The world of flags’’. Verder zaten er monografieën tussen over de vlaggen en heraldiek van bepaalde landen of gebieden (van India tot Antwerpen tot Schouwen-Duiveland). Deze voorzag ik van geografische trefwoorden zodat ze makkelijk vindbaar zijn in de catalogus. Ook zaten er werken tussen over bijvoorbeeld maritieme vlaggen, vlaggen in de koopvaardij, allerlei vlagprotocollen en -almanakken en internationale congresverslagen. De uitdaging zat hem in het catalogiseren van publicaties die net niet helemaal een standaard boek genoemd kunnen worden, zogenaamde ‘’grijze literatuur’’ waarbij sommige basisgegevens (zoals plaats van uitgave) ontbreken. Voorbeelden hiervan zijn door hoogleraren zelf uitgegeven werken of kleinere uitgaven over de heraldische wapens van specifieke regio’s en gemeenten. Ook en misschien wel juíst dit soort specifiekere werken kunnen voor vlaggenkundigen, of vexillologen, heel interessant zijn.
Tijdens het catalogiseren van de collectie is er veel materiaal door mijn handen gegaan. De catalogus geeft uiteindelijk 575 zoekresultaten van bibliografische beschrijvingen voor deze ingevoerde collectie, waar een nog groter aantal daadwerkelijke boekexemplaren onderdeel van is. Twee soorten publicaties licht ik in deze blog graag in het bijzonder uit: wapenplaatjesverzamelalbums en enkele bijdragen uit het vlaggenkundig tijdschrift Vexilla Nostra.
Wapenplaatjesverzamelalbums: Albert Heijn-spaarzegelacties avant la lettre
Een opvallend soort publicatie die ik onder ogen kreeg is het wapenplaatjesverzamelalbum. Dit zijn verzamelalbums uitgegeven door koffie-, chocola- of tabaksfabrikanten om plaatjes of zegels van gemeentewapens in te verzamelen, uiteraard door te kopen bij dezelfde fabrikanten in kwestie: kaffeïnevrije koffiefabriek HAG, VLAG Koffie Delft (waar ook zegels uitgegeven door Droste’s Chocola bij zitten), en Herms Oldenkott & Zoonen Tabakskerverij Amsterdam & Ahaus. HAG kaffeïnevrije koffie gaf zelfs een verzamelalbum voor zowel Nederlandse als Duitse gemeentewapens uit. Deze plaatjesverzamelalbums voor heraldische gemeentewapens riepen bij mij de associatie op met enerzijds het soort betrokkenheid en merkbeleving dat we zien in Roald Dahl’s Charlie & The Chocolate Factory, en anderzijds van hedendaagse marketing à la Albert Heijn-spaarzegelacties. Hoe dan ook hadden deze bedrijven een collector’s item op de markt gebracht, bij uitstek iets om te verzamelen en te bewaren. Het feit dat deze wapenplaatjes en albums gemaakt en verkocht werden, geeft aan dat er vraag naar was. Emblemen en plaatjes van heraldische wapens van regio’s leefde blijkbaar onder de mensen.
“Vlaggen en wapens, “Vlag” Koffie, Delft” 1920. Inclusief verzamelde zegels die zijn uitgegeven door Droste’s Chocolade. 1094 E 97 
“Vlaggen en wapens, “Vlag” Koffie, Delft” 1920. Inclusief verzamelde zegels die zijn uitgegeven door Droste’s Chocolade. 1094 E 97 
“Vlaggen en wapens, “Vlag” Koffie, Delft” 1920. Inclusief verzamelde zegels die zijn uitgegeven door Droste’s Chocolade. 1094 E 97 
“Vlaggen en wapens, “Vlag” Koffie, Delft” 1920. Inclusief verzamelde zegels die zijn uitgegeven door Droste’s Chocolade. 1094 E 97 
“Vlaggen en wapens, “Vlag” Koffie, Delft” 1920. Inclusief verzamelde zegels die zijn uitgegeven door Droste’s Chocolade. 1094 E 97
Vlaggenkundig tijdschrift Vexilla Nostra
Een andere bijzondere publicatie om uit te lichten is het vlaggenkundig tijdschrift Vexilla Nostra (‘’onze vlaggen’’, en vanaf 2008 overgegaan in Vlag!), al sinds 1966 uitgegeven door de Nederlandse Vereniging voor Vlaggenkunde. Waar de meeste monografieën die ik catalogiseerde informatief één vlaggenkundig onderwerp, gebied of land uiteenzetten, gaven de korte en sterk uiteenlopende tekstuele bijdragen uit Vexilla Nostra mij een beter beeld van hoe veel er wel niet om vlaggen te doen kan zijn. Er staan allerlei soorten rubrieken in de nummers van het tijdschrift: vlagschandalen, lijsten, mededelingen, bijdragen uit andere tijdschriften, nieuwe vlaggen waar men nog niets van af wist (met oproep aan de lezer om vooral te reageren) en persoonlijke stukjes. Bij deze een selectie van bijdragen uit verschillende nummers van Vexilla Nostra, met als persoonlijke favoriet: een overpeinzing van een lezer over de vraag of hij nou wel of geen vlag moet kopen, een dilemma waar hij – zo schrijft hij – al een hele tijd mee zit.
Uit VN-VIII (1973): p.139-140. Vexilla Nostra 1972-1976 (nr. 38-86). TS 0520. 
Uit VN-VIII (1973): p.139-140. Vexilla Nostra 1972-1976 (nr. 38-86). TS 0520. 
Uit VN-V (1970): p.130. Vexilla Nostra 1969-1971 (nr. 9-37), TS 0520. 
Uit VN-VII (1972): p.118. Vexilla Nostra 1972-1976 (nr. 38-86). TS 0520. 
Uit VN-IV (1969): p.67. Vexilla Nostra 1969-1971 (nr. 9-37). TS 0520.
Van dit tijdschrift had het Rijksmuseum al een flink aantal jaargangen in de collectie, maar jaargang 1 tot en met 25 miste nog. Wat al in de collectie zat, hebben wij aangevuld met nummers vanaf de eerste jaargang, en daarmee is nu een groot gat in de collectie gedicht.
Vlaggen en het Rijksmuseum
De relatie van het Rijksmuseum met vlaggen gaat al een tijdje terug doordat er al een hele tijd vlaggen in de kunstcollectie te vinden zijn, zoals dit 19e-eeuwse exemplaar van de Nederlandse vlag. Op 23 maart 1974 werd voor het eerst zelfs een ‘’Vlaggedag’’ gehouden in het Rijksmuseum, en met succes:
Het Rijksmuseum was en is dé plek voor vlaggenkundigen en vlaggenliefhebbers. Het is nu niet alleen mogelijk om vlaggen in de kunstcatalogus op te zoeken en te bekijken, maar ook om naslagwerken over vlaggenkunde te raadplegen via de bibliotheekcatalogus. De collectie Vlaggenkunde is op aanvraag beschikbaar ter inzage in de Research Library, door in de catalogus te zoeken op ‘’b/nvvv’’ (Bibliotheek Nederlandse Vereniging voor Vlaggenkunde). Nieuwsgierig geworden naar deze bijzondere bibliotheek? Vraag vooral iets aan en kijk het in. Veel vlaggenplezier gewenst!
Meer weten over de bibliotheekcollecties van het Rijksmuseum? Abonneer je op de blog:
Geef een reactie