In de Rijksmuseum Research Library hebben we de Amerikaanse boekmaker Russell Maret leren kennen vanwege zijn weergaloze werken over vorm, kleur en typografie. De afgelopen jaren heeft zijn werk ook een sociaal-politieke dimensie gekregen. Niet altijd van harte, want het liefst maakt hij boeken van de eerste soort, maar, zo zegt hij, in een sterk gepolitiseerde wereld kan hij niet anders dan zich uitspreken. Twee boeken die hij het afgelopen jaar heeft uitgegeven zijn nu toegevoegd aan de collectie van de Rijksmuseum Research Library: één eigen werk over boekverbanningen op Amerikaanse scholen, en één werk met etsen van Teheran door de Iraanse kunstenaar Ameen MoAzami.

Actualiteit in kunstenaarsboeken

Kunstenaarsboeken zitten soms bijzonder dicht op de actualiteit. Het kan een bewuste keuze van de kunstenaar zijn om te reflecteren op wat er gaande is in de wereld, maar het is ook mogelijk dat het boek aan de actualiteit vooraf gaat. Het boek ontstaat op basis van wat er in de lucht hangt, en verschijnt op welhaast profetische wijze precies wanneer de actualiteit het wereldnieuws bepaalt. Russell Maret heeft een bijzonder talent voor het maken van dergelijke boeken. Zo is zijn Three Constitutions uit 2021 een reflectie op de bestorming van het Capitool in Washington, maar ontstond het boek al maanden vóórdat de gebeurtenissen plaatsvonden. Iets soortgelijks zien we met de twee boeken die in deze blogpost centraal staan: het zijn zeer beslist boeken die aansluiten bij de politieke actualiteit, en door de vorm daar een krachtige reflectie op vormen.

Ten Views of Florida

In het werk Ten Views of Florida uit 2025 onderzoekt Maret de impact van boekcensuur, met bijzondere aandacht voor verbanningen van boeken in Florida. Volgens PEN America waren er in het schooljaar 2023-2024 maar liefst 10.046 boeken verbannen uit Amerikaanse schoolbibliotheken, waarvan de helft op het conto van scholen in Florida kwam. Een jaar eerder ging het nog ‘slechts’ om 3.362 geregistreerde verbanningen, inmiddels zijn het er meer dan 23.000. Voorbeelden van boeken die in bepaalde schoolbibliotheken niet meer op de plank mogen staan zijn A Clockwork Orange van Anthony Burgess en Toni Morrison’s The Bluest Eye, naast LHBTIQA+ en klimaatgerelateerde literatuur. Wie de lijst verder doorloopt ziet dat er ook scholen zijn die het dagboek van Anne Frank uit de collectie verwijderd hebben.

Ten Views of Florida bestaat uit negen visuele interpretaties van verbannen boeken gevolgd door een essay (‘the tenth view’) waarin Maret zijn visie over de schadelijkheid van verbanningen op krachtige wijze naar voren brengt. Hij heeft bij het maken van een selectie bewust gekozen voor boeken die hij niet gelezen heeft. Maret plaatst zichzelf in de fictieve situatie waarin de censuur geslaagd is en de boeken niet meer te verkrijgen zijn. In plaats van de inhoud als vertrekpunt te nemen, ontwikkelt Maret een conceptueel gedachte-experiment waarin uitsluitend de titels van negen verboden werken de basis vormen voor een reeks autonome beeldcomposities. Het resultaat is een spel van vormen en kleur waarin Maret zich overduidelijk goed thuis voelt, waaraan hij de onheilspellende woorden toevoegt: ‘This indulgence in visual fantasy is its own kind of erasure, one that can be corrected by reading the books on whose titles my images are based. There is no guarantee that future readers will have the same opportunity.’

Tehran: Nineteen Etchings from a Divided City

Bij uitzondering heeft Maret recent ook het werk van een andere kunstenaar uitgegeven, namelijk van Ameen MoAzami uit Iran. Nadat diens werk de aandacht van Maret had getrokken op Instagram, hebben de twee enige tijd gecorrespondeerd. En precies aan de vooravond van de oorlog tussen de Verenigde Staten en Iran, verscheen dit portfolio van negentien etsen met een begeleidende tekst.

MoAzami geeft in Tehran: Nineteen Etchings from a Divided City naar eigen zeggen ‘een reflectie van het ritme van het dagelijks leven’, maar in werkelijkheid doet hij meer dan dat. Aan de hand van herkenbare plekken, architectuur, infrastructuur en alledaagse objecten in Teheran onderzoekt hij hoe politieke macht, sociale ongelijkheid en het dagelijks leven in elkaar grijpen. Iconische locaties zoals de Azadi-toren, de metro en het Enqelab-plein worden niet alleen als fysieke plekken getoond, maar ook als symbolen van controle, verzet en de onzichtbare scheidslijnen tussen verschillende groepen in de stad. De etsen worden begeleid door een tekst van MoAzami in het Farsi die door Maret in het Farsi en het Engels is gedrukt.

De voorstellingen tonen mensen en verhalen die vaak buiten het officiële stadsbeeld vallen. MoAzami plaatst historische figuren naast hedendaagse tegencultuur, toont de kwetsbaarheid van cultureel erfgoed en verbeeldt thema’s als protest, queer-zichtbaarheid, verborgen feesten, drugsgebruik en de groeiende kloof tussen arm en rijk. Door monumentale gebouwen af te wisselen met ogenschijnlijk onbeduidende objecten, zoals een elektriciteitskast of een afgesloten collectebus, laat hij zien hoe macht en ongelijkheid zich naast elkaar manifesteren in het alledaagse stadsleven.

Ameen MoAzami, Tehran: Nineteen Etchings from a Divided City. 2025

Kunstenaarsboeken in het Rijksmuseum

In een museum voor kunst en geschiedenis zijn kunstenaarsboeken in al hun verschijningsvormen welhaast een gegeven. Enkele werken van Russell Maret maakten daar al deel van uit omdat ze zo goed aansluiten bij de collecties over kleur en kleurtheorie. In de recente werken van zijn hand herkennen we nog altijd zijn vroegere werk, zo blinkt Three Constitutions uit door de typografie en valt Ten Views of Florida zowel door de techniek als de kleur op. Met de etsen van Ameen MoAzami over Teheran wordt onderstreept dat de sociaal-politieke dimensie in Marets uitgaven zich geenszins beperkt tot de Verenigde Staten. Voor het museum is het belangrijk om dergelijke werken van hoge kwaliteit te hebben, geworteld in een lange artistieke traditie en reflecterend op de wereld om ons heen.

Genoemde aanwinsten

Russell Maret, Ten Views of Florida. [New York] : Russell Maret, 2025. Edition of 70, Rijksmuseum copy: 36. Rijksmuseum Research Library 327 J 4.

Ameen MoAzami, Tehran. Nineteen etchings from a divided city = تهران : نوزده چاپ از شهری دوپاره . New York City : Russell Maret, [2025]. Rijksmuseum Research Library, 344 B 32.

---

Schrijf je in om de hoogte te blijven van The Art of Information blog: