Jaarlijks ontvangt het Rijksmuseum ruim vijfduizend vragen over de collectie van het museum. In de rubriek ‘Out of the Infobox’ behandelt een van onze informatiespecialisten een interessante, bijzondere of opmerkelijke vraag die de afgelopen maand binnenkwam. Deze week buigen informatiespecialisten Trineke Kamerling en Caroline Wittop Koning zich over de vele naamsvarianten van Rembrandt.

What’s in a name?

Door Trineke Kamerling en Caroline Wittop Koning

Onlangs ontvingen wij een e-mail uit Australië van iemand die vroeg of het waar was dat het Rijksmuseum een bruikleennemer in Sydney had verboden de naam van Rembrandt als ‘Rembrandt Harmenszoon van Rijn’ te spellen. Verbieden doen wij dit uiteraard niet, maar het deed ons toch realiseren dat Rembrandt binnen onze museummuren op allerhande wijzen wordt geschreven.

In oude inventarisboeken, -kaarten, correspondentie, documentatie en het collectie managementsysteem kwamen we uiteenlopende schrijfwijzen tegen: ‘Rembrandt’, ‘Rembrandt Harmenszoon van Rijn’, ‘Rembrandt van Rijn’, ‘Rembrandt Harmensz. van Rijn’. Kortom, vele naamsvarianten voor de meester uit de Gouden Eeuw. Het Rijksmuseum gaf de afgelopen jaren in ieder geval de voorkeur aan: ‘Rembrandt Harmensz. van Rijn’.

In de door het museum uitgegeven boeken wordt de naam Rembrandt echter met en zonder patroniem geschreven. Ook het gebruik van een punt achter het patroniem wisselt per type publicatie. In sommige wetenschappelijke publicaties houdt men vast aan ‘Rembrandt Harmensz van Rijn’ en in publieksteksten wisselt het; ‘Rembrandt’ of ‘Rembrandt van Rijn’.

Waarom er destijds voor gekozen is om de naamsvariant mét patroniem als eerste keuze te hanteren voor het collectie managementsysteem, is lastig te achterhalen. Rembrandt heeft zijn werk nooit op die manier gesigneerd en meestal wordt in oude documenten de toevoeging van het patroniem niet gehanteerd. Wel gebruikte hij in zijn vroege jaren het monogram RL of RHL. Dat is geduid als Rembrandt Leidensis of Rembrandt Harmenszoon Leidensis. Zijn naam komt verder echt voluit geschreven niet voor. ‘Rembrandt van Rijn’ wel, dat gebruikte hij zelf zo nu en dan ook, maar meestal hanteerde hij alleen zijn voornaam: ‘Rembrandt’.

Bij veel naamgevingen van vervaardigers is het RKD – het Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis in Den Haag (zie www.rkd.nl) – leidinggevend voor het Rijksmuseum. Het RKD hanteert ‘Rembrandt’ als voorkeursnaam. In lijn met hoe de meester dikwijls signeerde.

‘Rembrnadt’ kwamen we ook nog tegen in een beschrijving, gelukkig was dit een spelfout die we direct konden aanpassen. Wij houden het nu (weer) op ‘Rembrandt van Rijn’ en perken zo het aantal naamsvarianten enigszins in.