De collectie van Research Services groeit nog altijd. De aanvankelijk bescheiden negentiende-eeuwse handbibliotheek is ondertussen uitgegroeid naar ca. 450.000 boeken. Iedere maand maakt Research Services de nieuwe aanwinsten van de bibliotheek collectie bekend. Conservator Bibliotheekcollecties Geert-Jan Koot presenteert een in het oog springende verwerving.

Door Geert-Jan Koot

Door de eeuwen heen hebben veel auteurs de mogelijkheden geopperd om muziek en kleur in hun presentaties te combineren. Sir Isaac Newton (1643-1727) beschreef in zijn standaardwerk over optiek, ‘Opticks’ in 1704 de overeenkomst tussen de proportionele breedte van de zeven prismatische stralen en de snaarlengtes die nodig zijn om de muziekschaal C, D, E, F, G, A, B te produceren. Newton ontwikkelde een systeem van overeenkomsten van relatieve breedten van het kleurenspectrum met de opeenvolgende tonen van de muziekschaal. 

Louis-Bertrand Castel (1688-1757) paste de theorie van Newton over de relatieve breedten van het kleurenspectrum aan met de chromatische tonen van de muziekschaal in zijn eigen kleur-muziekschaal: twaalf kleuren tot twaalf muziektonen. Hiermee was hij de eerste die het bestaan van een onafhankelijke kunst van kleurmuziek voorstelde. In 1720 schreef hij zijn standaardwerk ‘La Musique en Couleurs’.

Castel kreeg veel navolging met als gevolg dat de theorieën over kleur uit de 18e en vroege 19e eeuw de kleurenorgels beïnvloedden die werden gebouwd in de late 19e en vroege 20e eeuw. Men geloofde toen dat licht en geluid fysiek vergelijkbaar waren. 

Aan het einde van de negentiende eeuw stond elektriciteit een gemoderniseerde vorm toe van Castel’s kleurorgel, een uitvinding van Alexander Wallace Rimington (1854-1918), etser, schilder, illustrator, auteur en hoogleraar Schone Kunsten aan Queen’s College in Londen. Hij ontwikkelde een instrument dat kleuren kon projecteren in overeenstemming met muziek. De vroege versies van dit instrument waren zonder geluid en de exploitant zorgde voor de muziek, maar Rimington ontwierp een orgel dat zowel muziek als gesynchroniseerde kleuren kon weergeven. In dit boek uit 1912, ‘Colour-music : the art of mobile colour’ beschrijft Rimington de werking van het klavierinstrument: een krachtig wit licht werd geproduceerd uit een booglicht van 13.000 lux dat door twee bisulfiden van koolstofprisma’s liep die het volledige kleurspectrum weergaven. Deze kleuren werden vervolgens gemengd en geprojecteerd op een scherm via diafragma’s onder de controle van de operator met behulp van een toetsenbord en pedalen.

 

Rimington behandelt alle aspecten van zijn uitvinding.  Zowel de omslag als diverse illustraties geven voorbeelden van kleurschema’s met de corresponderende muzieknotaties. Ook het exterieur en het interieur van het kleurenorgel in de studio van de auteur is afgebeeld in het fascinerende boek. Het gebrek aan composities maar ook het uitbreken van de eerste wereldoorlog hebben de verspreiding van het kleurenorgel verhinderd.

 

 Colour-music : the art of mobile colour / by A. Wallace Rimington ; pref. notes by Hubert von Herkomer and W. Brown.
London : Hutchinson, 1911. XX, 184 p., [23] bl. pl. ; 21 cm.

 

Klik hier voor een Selectie aanwinsten januari 2018.