Door Trineke Kamerling

“Open, open, open!” Zo klonk het in 2008 uit de mond van Wim Pijbes, de net nieuw aangestelde directeur van het Rijksmuseum. Hij doelde hiermee niet alleen op het openen van het gebouw en de organisatie, maar ook op het openen van de collectie. Naast een gloednieuwe presentatie in het museum werd nog voor de heropening van het gerenoveerde museum Rijksstudio gelanceerd! Maar liefst 125.000 objecten uit de collectie inclusief afbeeldingen in hoge resolutie waren vanaf dat moment gratis te downloaden van de Rijksmuseum website en naar eigen inzicht te gebruiken.

Inmiddels is het aantal objecten online vervijfvoudigd en daar komen nog jaarlijks 30.000 tot 40.000 objecten, inclusief afbeeldingen in hoge resolutie bij. Aan alle kanten wordt hard gewerkt om de collectie van het Rijksmuseum in al haar uitingsvormen beschikbaar te stellen voor iedereen. Zowel fysiek in het museum, als digitaal met een oneindig bereik. Dagelijks struinen bezoekers, onderzoekers en scholieren niet alleen te voet door onze collectie, maar ook scrollend, klikkend en tikkend.

Het delen van de digitale informatie over de collectie van het Rijksmuseum is feitelijk ook een manier om er zorg voor te dragen. Het verhoogt de gebruikswaarde en de toekomst van ons culturele erfgoed. Objecten die normaal gesproken achter glas zitten, alleen van een afstand bekeken mogen worden of opgeslagen liggen in depots, zijn ineens bereikbaar voor iedereen.

Dit is nu exact de achterliggende gedachte van Sharing is Caring. Een concept dat in 2011 in Denemarken als conferentie zijn oorsprong heeft en in 2014 een vervolg kreeg met de publicatie van een boek onder dezelfde titel. Zoals initiatiefneemster en auteur Merete Sanderhoff van het Statens Museum for Kunst in Kopenhagen het zelf verwoordde: “Sharing is Caring is meer dan een conferentie en een boek. Het is een beweging en een mentaliteit. Cultureel erfgoed en musea kunnen vreemd aanvoelen. Maar openstelling kan een sleutel tot verandering zijn.”

Rijksstudio en Sharing is Caring inspireerden meer en meer musea, archieven en bibliotheken hun data te delen. Na Denemarken omarmden ook collega’s uit andere landen het ‘Sharing is Caring’ concept. In Hamburg, Brussel en Stockholm werden de zogenaamde ‘extension’ conferenties georganiseerd, naar voorbeeld van de TED-conferences en hun lokale TEDx-extensions. Daar waar in Hamburg met het thema ‘Opening up!’ de nadruk lag op het durven openstellen van collectie-items, ging in Brussel de aandacht naar het delen van data via Wikimedia Commons. Afgelopen september was de beurt aan Stockholm met hun ‘Open data – now what?’ thema. Hier bleek eens te meer dat het openstellen van collectiedata verrijkt en verbindt, maar tevens dat we als culturele erfgoedinstellingen onze verantwoordelijkheden moeten nemen om hier zorg voor te (blijven) dragen.

Op vrijdag 22 november 2019 zal ook het Rijksmuseum een ‘extension’ conferentie organiseren, met als thema ‘Expand the source’, het delen van nog meer, maar ook andere data. Het Rijksmuseum zal zich in deze editie buigen over het openstellen van de volledige context van collectie-items, met een focus op onderzoeksdata. Het museum zal zich hierbij op de FAIR principes baseren. Deze internationale principes, afkomstig uit het wetenschappelijke veld, zijn richtlijnen voor het vindbaar (findable), toegankelijk (accessible), uitwisselbaar (interoperable) en herbruikbaar (reusable) maken van data. Tijdens de conferentie zullen we vragen stellen als: Hoe verhouden de FAIR principes zich tot de dagelijkse praktijk in culturele erfgoedinstellingen? Hoe vergroot dit de open data principes die ons zo dierbaar zijn?

Ruim tien jaar na de uitspraak van Pijbes, kunnen we er dus nog een vierde OPEN aan toevoegen. Naast het gebouw, de organisatie en de collectie zal ook het onderzoek naar de collectie van het Rijksmuseum voor iedereen toegankelijk worden gemaakt.
Voor meer informatie over Sharing is Caring X Amsterdam zie: website Rijksmuseum en website Sharing is Caring. Of volg ons via: #SharecareX en #Sharecare19.