Door Geert-Jan Koot
De collectie van Research Services groeit nog altijd. De aanvankelijk bescheiden negentiende-eeuwse handbibliotheek is uitgegroeid naar ca. 450.000 boeken. Iedere maand maakt Research Services de nieuwe aanwinsten van de bibliotheekcollectie bekend. Conservator Bibliotheekcollecties Geert-Jan Koot presenteert een in het oog springende verwerving.
De opzet van dit omvangrijke werk in folioformaat met 13.500 pagina’s en ruim 1.800 prenten is het in kaart brengen van alle ambachten in Frankrijk in de 18de eeuw. Handwerken en kunstvormen zijn niet eerder zodanig gedetailleerd beschreven en geïllustreerd met materialen, gereedschappen en werkplaatsen als in Descriptions des arts et métiers. Deze encyclopedie markeert de periode van de ambachten tot 1789, het jaar van de Franse revolutie. Met de ontwikkeling van nieuwe technieken in de late 18de eeuw en de grootschalige toepassingen tijdens de industrialisering in de 19de eeuw begon een nieuw economisch en sociaal tijdperk.
De ontstaansgeschiedenis begon bijna 90 jaar voor de publicatie van het eerste deel in 1761. Jean-Baptiste Colbert (1619-1683), de politicus die onder Lodewijk XIV alle regeringsdepartementen beheerde, vroeg aan de Académie Royale des Sciences in 1675 om beschrijvingen van de technieken toegepast in alle handwerken en kunsten. Deze gedetailleerde uiteenzettingen moesten dienen als basis voor de ontwikkeling van nieuwe machines. Na een impasse nam de jonge bibliothecaris van Lodewijk XIV, Jean-Paul Bignon (1662-1743) de opdracht over in 1699. Kort na 1708 werd de natuurkundige René-Antoine Ferchault de Réaumur (1683-1757) aangewezen als redacteur. Het eerste deel verscheen echter pas onder Réaumur’s opvolger Henri Louis Duhamel du Monceau (1700-1782), terwijl het laatste deel 21 jaar later verscheen in 1782. Hierna volgden nog enkele supplementen tot 1789. Compleet bewaarde sets zijn uiterst zeldzaam vanwege het feit dat de 116 artikelen afzonderlijk werden gepubliceerd over een periode van 28 jaar. De verworven uitgave is een fotomechanische herdruk van de oorspronkelijke editie op ware grootte in 25 delen uit 1984.
Voor alle afzonderlijke onderwerpen moesten auteurs worden gevonden die aanvankelijk onder de leden van de Académie Royale des Sciences werden gezocht. Deze academici gebruikten hun wetenschappelijke kennis en observatievermogen om op inzichtelijke wijze de ambachten te beschrijven. Ook besloot de redactie om buitenlandse specialisten te vragen reeds gepubliceerde artikelen op te nemen. Voorbeelden zijn bijdragen van de Zweden Fredrik Chapman over scheepsbouw en Emmanuel Swedenborg over mineralen, die werden vertaald uit het Zweeds of het Latijn. Vanwege de brede verspreiding van de afzonderlijke traktaten door de lage vraagprijs en de goede distributie verbeterde de kwaliteit van de industriële productie. Sommige auteurs droegen voorstellen voor technische aanpassingen aan. Dit verband tussen wetenschap en industrie heeft bijgedragen tot het verbeteren van de arbeidsmethoden en vormt het begin van de industriële periode die na de revolutie zou beginnen.
De Descriptions des arts et métiers werd nagevolgd en geplagieerd. Veel artikelen vormden de basis voor de vaak veel kortere artikelen in de Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers van Denis Diderot en Jean Le Rond d’Alembert, uitgegeven van 1751 tot 1772. Er zijn ook grote overeenkomsten tussen veel afbeeldingen in beide uitgaven. Dezelfde opzet en opbouw van de prenten is direct herkenbaar. De artikelen en gravures in de Descriptions des arts et métiers zijn echter gedetailleerder en accurater dan die in de Encyclopédie.
Enkele delen van de Descriptions des arts et métiers werden opnieuw uitgegeven tussen 1771 en 1783, in een editie van Charles-Joseph Panckoucke van Neufchâtel, in kwartoformaat, met aanvullingen en annotaties van Jean-Élie Bertrand. De afbeeldingen van de oorspronkleijke editie werden verkleind en vervolgens opnieuw in koper gegraveerd. Voor het verkleinen van de afbeeldingen is een pantograaf gebruikt, een tekeninstrument waarmee de omtrekken van de na te tekenen afbeelding met een stift worden gevolgd. Het aan het andere uiteinde van de pantograaf bevestigde potlood tekent de figuur vergroot of verkleind na.
Veel artikelen werden vertaald en overgenomen in de 20 delen van de Duitse reeks Neuer Schauplatz der Künste und Handwerke uitgegeven van 1762 tot 1795. Veel later, tussen 1817 en 1869, verscheen een omvangrijke reeks met dezelfde naam bestaande uit 289 delen met dezelfde opzet als de Descriptions des arts et métiers met oorspronkelijke Duitse bijdragen.
In Nederland werden enkele delen vertaald en aangepast voor de reeks Volledige beschrijving van alle konsten, ambachten, handwerken, trafieken, derzelver werkhuizen, gereedschappen enz., uitgegeven door A. Blussé en Zoon in de periode 1788-1820.
Zie voor een beschrijving van de inhoud en de opbouw van de encyclopedie de aanwinsten augustus 2020.
Descriptions des arts et métiers / Académie des sciences (Paris)
Genève : Slatkine Reprints, 1984. Réimpression en facsimilé de l’éd. de: Paris, 1761-1789. 25 delen : illustraties ; 37 cm
Geef een reactie