Door Geert-Jan Koot

De collectie van Research Services groeit nog altijd. De aanvankelijk bescheiden negentiende-eeuwse handbibliotheek is uitgegroeid naar ca. 450.000 boeken. Iedere maand maakt Research Services de nieuwe aanwinsten van de bibliotheekcollectie bekend. Conservator Bibliotheekcollecties Geert-Jan Koot presenteert een in het oog springende verwerving.

De Toscaanse schilder, architect en schrijver Giorgio Vasari (1511-1574) werd bekend door zijn boek ‘De levens van de meest vooraanstaande Italiaanse bouwmeesters, schilders en beeldhouwers van Cimabue tot in onze tijd’. Met deze publicatie vond Vasari het genre van de kunstenaarsbiografie uit. Bovendien gebruikte hij als eerste het begrip ‘rinascita’ om de Renaissance aan te duiden, hoewel de ‘wedergeboorte’ in de kunst al ruim honderd jaar eerder voorkomt in de geschriften van Alberti (De Pictura, 1435 ; Della Pittura, 1436). In deze eerste editie uit 1550 beperkte Vasari zich tot Toscaanse schilders hetgeen hem op kritiek kwam te staan. De tweede editie uit 1568 is uitgebreid met de Venetiaanse schilderkunst en geïllustreerd met houtsneden met portretten van de kunstenaars.

Het verworven werk bestaat uit vier hoofdstukken of delen die in dit exemplaar in twee perkamenten boekbanden zijn gebonden. Het voorwoord (proemio) bevat een inleiding op architectuur, beeldhouwkunst en schilderkunst. Het eerste deel is een uiteenzetting van de ontwikkeling van de kunst na de middeleeuwen in drie periodes, overeenkomend met de biografieën van de kunstenaars over een periode van 300 jaar in chronologische volgorde verdeeld over drie delen. Deel 1 behandelt 28 kunstenaars van Cimabue tot Lorenzo di Bicci, in deel 2 komen 54 kunstenaars aan bod van Jacopo della Quercia tot Pietro Perugino, terwijl deel 3 besluit met 51 levensbeschrijvingen van Leonardo da Vinci tot Michelangelo. Hoewel elke biografie is opgezet als een heldenepos gekenmerkt door verheerlijking, gecombineerd met roddels en anekdotes, kan een duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen de beschrijvingen van tijdgenoten en oudere kunstenaars. Net als de vaak gefantaseerde portretten in de tweede editie berusten ook de levens van oudere schilders niet altijd op de waarheid. Desondanks is het een onmisbare bron bij het onderzoek naar kunstenaars uit de Italiaanse Renaissance. Bovendien was Vasari de eerste biograaf die aandacht besteedde aan vrouwelijke kunstenaars. De beeldhouwster Properzia de’ Rossi komt al in de eerste uitgave voor. In de tweede uitgave nam hij ook de schilderessen Plautilla Nelli, Lucrezia Quistelli en Sofonisba Anguissola op.

Zie over de opdracht aan paus Julius III, de herkomst van het verworven exemplaar en het belang als kunsthistorisch werk de selectie van aanwinsten maart 2021 (blog Rijksmuseum Research Services).

Aankoop met steun van het Fonds Wim Vehmeijer / Rijksmuseum Fonds

Le vite de piu eccellenti architetti, pittori, et scultori italiani da Cimabue insino a’ tempi nostri / descritte in lingua toscana da Giorgio Vasari, pittore aretino ; con vna sua vtile & necessaria introduzzione a le arti loro

In Firenze : Stampato in Fiorenza appresso Lorenzo Torrentin impessor ducale, del mese di marzo l’anno MDL [1550]. 3 delen in 2 banden (vol. 1-2: 552 pag.; vol. 3: [553]-992, [44] pag.) : illustraties ; 21 cm.