Aanwinstenblog 2022/08

door Mattie Boom

Sinds 1993 bouwt het Rijksmuseum aan een fotocollectie die inmiddels 150.000 foto’s omvat: bijzondere voorbeelden uit de internationale fotografie vanaf 1839 tot nu, met accenten op de Nederlandse, Franse en Amerikaanse fotografie. Met enige regelmaat worden ook bijzondere fotoboeken aan de collectie toegevoegd. Recent bijvoorbeeld het boek Ballet, een beroemd boek in een uitstekende staat, en bovendien een prachtige aanwinst met het oog op de tentoonstelling Amerikaanse fotografie die in de planning staat.

Alexey Brodovitch

Het iconische boek Ballet (1945) van artdirector Alexey Brodovitch stond al heel lang op de wensenlijst van de conservatoren fotografie van het Rijksmuseum. De van oorsprong Russische ontwerper, schilder en fotograaf was in de Eerste Wereldoorlog officier in het Wit-Russische leger. Zijn familie was gedwongen te vluchten en in de jaren twintig streek hij in Parijs neer. Daar werd hij onder andere decorschilder bij de Ballets Russes, waar hij ontwerpen van Matisse en Picasso uitvoerde. In Parijs ontwikkelde hij zich verder tot de grafisch ontwerper van het beroemde tijdschrift Arts et Metiers. Na vertrek naar Amerika en New York werd hij in 1934 de zeer invloedrijke artdirector van Harper’s Bazaar en zou dat tot 1958 blijven.

Brodovitch werd ook wel de uitvinder van de lay-out genoemd: hij had een zeer dynamische manier van vormgeven en combineerde uitgeknipte foto’s en tekeningen en kleurvlakken. Zo was hij een beslissende schakel tussen de Europese bruisende kunststijl van de jaren dertig en de opkomende Amerikaanse ‘kunstscene’ waarin fotografie een steeds belangrijker rol ging spelen. Mede dankzij de komst van vele gevluchte immigranten in de jaren dertig en veertig kreeg de  fotografie in Amerika vooral in de tweede helft van de 20^ste eeuw nieuwe impulsen. Brodovitch heeft grote fotografen als André Kertész, Richard Avedon en Irving Penn voor het eerst gepresenteerd.

Ballet

De foto’s voor dit bijzondere fotoboek over het Ballet Russe in New York maakte hij als balletliefhebber en goede vriend van Diaghilev in de periode 1935-1937. Het was vooral een persoonlijk project. De ‘meester’ die als grafisch ontwerper zo bepalend zou zijn voor de carrière van vele beginnende fotografen zien we hier zelf fotograferen. Het is een oefening in bewegend dynamisch beeld, met een kleine wendbare 35 mm contax camera in het theater geschoten. Door de lichtgevoeligheid van de film en de grove korrel werken de spreads zeer bevreemdend.  In het eerste belangrijke boek over fotoboeken, Andrew Roths Book of 101 Books werd Ballet zelfs radicaal genoemd: “Working with an extremely mobile 35 mm camera, Brodovitch captured the ecstasy and essence of dance in images that shift, dissolve, blur, darken impenetrably, or explode into light”.

Ballet is uiterst zeldzaam, relatief kwetsbaar en wordt dan ook niet vaak in goede staat aangeboden. Het door het Rijksmuseum verworven exemplaar, inclusief stofomslag, zit nog in het oorspronkelijke foedraal met opschrift. Brodovitch was tevens de ontwerper van een paar andere bekende fotoboeken: André Kertész’ Day of Paris (1945 en ook bij Augustin uitgegeven); Richard Avedon’s Observations (1959) en David Attie’s Saloon Society (1960), alle in de Rijksmuseum Research Library.

Genoemde aanwinst

Alexey Brodovitch, Ballet (104 foto’s) Tekst Edwin Denby. New York: J.J. Augustin 1945. Koperdiepdruk, oplage van 500 exemplaren. Oblong 8vo.

Verwerving met steun van Baker McKenzie, Amsterdam