Julia Kok, projectmedewerker bibliotheekadministratie, vertelt over het catalogiseren van de recent verworven collectie bedrijfsfotoboeken van verzamelaar en fotograaf Bart Sorgedrager.
Sinds januari ben ik bezig geweest om de collectie bedrijfsfotoboeken van Bart Sorgedrager te catalogiseren. Dat houdt in dat ik de boeken sorteerde en de titels één voor één verwerkte in de catalogus, om deze vervolgens – vaak in beschermende mapjes – te plaatsen in het depot van de Bijzondere Collecties. Nu kunnen de boeken worden opgevraagd en ingezien in de Research Library.
Het bestuur van farmaceutisch bedrijf Madaus in een medicijnkastje. RP-F-2023-108/0033. Foto’s: Barbara Schulten.
De collectie telt meer dan 1000 boeken en is verworven in samenwerking met de conservatoren fotografie Hans Rooseboom en Mattie Boom. Het is een fantastische verzameling van 20ste-eeuwse boeken, waarin vernieuwende fotografie, vormgeving en druktechnieken samenkomen. Ze werden uitgegeven door bedrijven en waren bestemd voor onder andere zakenrelaties, waardoor ze veelal niet op de markt werden gebracht.
De boeken zijn verzameld door fotograaf Bart Sorgedrager. Op basis van zijn verzameling en onderzoek publiceerde hij Factory Photobooks, een internationaal en rijk geïllustreerd overzichtswerk van bedrijfsfotoboeken in de periode 1890-1987. Hij maakt hierin duidelijk dat dit genre, een onderbelichte tak binnen fotoboeken, meer aandacht verdient. Fotografie vond op dit terrein een van haar beste toepassingen, en de boeken laten steeds de nieuwste ontwikkelingen in de fotografie van dat moment zien. Daarom kun je in de collectie fabrieksfotoboeken als het ware ook de geschiedenis van de fotografie lezen.
De DAF-fabriek in 1968. RP-F-2023-108/0414. Foto’s: Joop der Weduwen en Theo Vervoort.
Bedrijfsfotoboeken waren er in alle soorten en maten, zo blijkt uit de collectie. Er zitten bijvoorbeeld prachtige fotoboeken van fabrieken bij, maar ook fantastisch vormgegeven reclamebrochures, souveniruitgaven voor bezoekers van het betreffende bedrijf en jubileumboeken voor werknemers. Andere vormen van bedrijfsuitgaven in de collectie zijn bijvoorbeeld ansichtkaarten, agenda’s en zelfs kwartetspellen en een puzzel. Vooral grote bedrijven hadden er heel wat voor over om zichzelf goed te presenteren en vroegen gerenommeerde fotografen en vormgevers om de fabrieksfotoboeken te maken; van veel andere uitgaven zijn de makers echter anoniem gebleven.
De bedrijfsfotoboeken zijn dus divers, maar de geportretteerde industrieën net zo: de boeken gaan bijvoorbeeld over de Duitse staalindustrie of mijnbouw, maar ook over de Rotterdamse haven, de Friese Zuivel Coöperatie, de producent van een Franse likeur en een dakpannenfabriek. De ene keer staat daarbij het fabrieksgebouw centraal, de andere keer het productieproces, of juist het product zelf en de toepassing daarvan in het dagelijks leven. Ook is er vaak aandacht voor de arbeiders en de voorzieningen die het bedrijf hen bood, zoals woonruimte of een verenigingsleven.
Zweedse arbeiders. RP-F-2023-108/0067. Foto’s Lennart Nilsson
Zelf maakt Sorgedrager ook bedrijfsfotoboeken in opdracht van sluitende fabrieken, die hun trouwe werknemers graag nog een aandenken willen meegeven. Met iets van die nostalgie heb ik ook de collectie bekeken. Die geeft een beeld van een industrieel Europa dat niet meer bestaat. Als ik de fabriek van het betreffende fotoboek googelde, las ik vaker wel dan niet dat deze inmiddels al was gesloten, of dat het bedrijf was opgegaan in een grote multinational. En waar de industrie nog wel bestaat, is de fabriek grotendeels buiten beeld geraakt.
De grootste uitdaging tijdens het catalogiseren was de datering. Veel van de reclamebrochures en souveniruitgaven hadden geen datum van uitgave. Dan moest ik op zoek naar kleine details die konden helpen het boek in een tijd te kunnen plaatsen, of verdiepte ik mij kort in de geschiedenis van het bedrijf om een jaar van uitgave te kunnen schatten. Dat waren leuke speurtochtjes, waarbij ik veel leerde over verschillende industrieën en daarmee over een belangrijk stuk 20ste-eeuwse geschiedenis.
Ik heb tijdens dit project prachtige, interessante en zeer diverse boeken bekeken en verwerkt, en deze staan nu allemaal in de bibliotheekcatalogus! Je kunt binnen de collectie ook specifieker zoeken, naar bepaalde bedrijven of fotografen, of door de trefwoorden te gebruiken voor landen en soorten industrieën.
v.l.n.r. Kwartetspel van de sigarenfabriek Panter uit Veenendaal. RP-F-2023-108/0992; Arbeiders in hun vrije tijd bij het bedrijfszwembad van de Henkel-fabriek. RP-F-2023-108/0037. Foto’s: Dr. Wolff & Tritschler; Le bassin de la Ruhr et ses charbons. RP-F-2023-108/0859; Textiel van de Gebroeders Van Heek in Enschede. RP-F-2023-108/1036. Foto’s, illustraties en lay-out door Kees van Barneveld en Ger Dekkers; Het iconische fotoboek over de Hoogovens: Vuur aan zee. Fotografie Violette Cornelius. RP-F-2023-108/1053
Wil je op de hoogte blijven van nieuwe blogposts? Abonneer je op onze blog!
Geef een reactie