Door Annepiet Nouwen, informatiespecialist Studie- en Leeszaal

Afgelopen week werd in het Rijksmuseum niet geheel toevallig rond Internationale Vrouwendag op verschillende manieren de rol van vrouwen in kunst belicht. Een bijzondere aankoop en een inspirerend symposium vormden voor het Rijksmuseum een hoogtepunt rondom de viering van deze feestdag. Ook Research Services is nauw betrokken bij het thema vrouwen in de kunst en biedt een scala aan bronnen ten behoeve van onderzoek naar deze veelal onderbelichte groep kunstenaars. 

Zo werd op de TEFAF (The European Fine Art Foundation) in Maastricht het Rijksmuseum een werk van Gesina ter Borch verworven. Een zeer bijzonder kunstwerk omdat dit het enige gesigneerde schilderij door Ter Borch is. Haar broertje Moses van twee jaar staat erop afgebeeld, samen met zijn hobbelpaard en ander kinderspeelgoed. Hij zou later op 22-jarige leeftijd overlijden als soldaat. Ook Moses was kunstenaar, net als andere telgen uit de familie. De familie Ter Borch was één van de belangrijkste kunstenaarsfamilies uit de 17^e eeuw en de schetsboeken met tekeningen van Gesina behoren tot de topstukken van het Rijksprentenkabinet. In het licht van Internationale Vrouwendag, die vorige week op vrijdag 8 maart 2024 plaatsvond, was dit des te meer een bijzondere verwerving voor het museum. Ook vond vorige week voor de derde keer het jaarlijkse symposium Women in the Museum plaats in het Rijksmuseum, met dit jaar als thema Reclaiming and Reframing. Het symposium is onderdeel van Vrouwen van het Rijksmuseum, een onderzoeksprogramma dat erop gericht is de zichtbaarheid van vrouwen in de museumcollectie en -presentatie te verbeteren.  

Niet alleen op Internationale Vrouwendag, maar gedurende het hele jaar wordt in het Rijksmuseum onderzoek verricht naar kunst voor, door en over vrouwen. Met werken uit de collectie van het Rijksprentenkabinet werd in 2023 een tentoonstelling samengesteld die het werk van vrouwen in de collectie van het Rijksprentenkabinet belichtte. Vanaf 5 juli 2024 biedt de nieuwe tentoonstelling ‘Point of View’ een vernieuwend perspectief op traditionele ideeën over gender. Zo zijn de werken op papier een dankbare bron in onderzoek naar vrouwen in de (kunst)geschiedenis. Een greep uit de laatst opgevraagde werken op papier in de Studiezaal bevat tekeningen van Maria Sybilla Merian, Bramine Hubrecht en Jeanne Bieruma Oosting, maar ook recenter werk van bijvoorbeeld Marlene Dumas.  

De collectie van de Research Library biedt primaire en secundaire bronnen met informatie over de geschiedenis van vrouwen, gender en intersectionaliteit. Zo werd onlangs bij de aanwinstenpresentatie van 2023 de Almanak voor vrouwen door vrouwen besproken, een boekje dat rond de late 18^e en vroege 19^e eeuw werd uitgegeven met literatuur geschreven door vrouwelijke schrijvers. Enerzijds is het een bijzondere uitgave die het belang toont om vrouwelijke schrijvers een podium te bieden, anderzijds roept het ook vragen op over bijvoorbeeld de positie van vrouwen in literaire kringen of de zichtbaarheid van vrouwen die lager op de maatschappelijke ladder stonden.

Met de verwerving van oude en recente boeken faciliteert de Research Library ontwikkeling van nieuwe, bredere perspectieven ter bevraging van bestaande opvattingen. Ook met het verzamelen van data wordt binnen de afdeling Research Services continu gezocht naar nieuwe manieren om de ontwikkeling van kunsthistorisch onderzoek te bevorderen. 

Ben je benieuwd naar wat onze collectie te bieden heeft op het gebied van vrouwen, gender, intersectionaliteit en meer? Hieronder staat een selectie van relevante werken over deze onderwerpen. Zijn er kunsthistorisch gerelateerde boeken die nog missen in de collectie? Wij staan altijd open voor nieuwe suggesties! Vul daarvoor het formulier in op de website of stuur een mail naar studiezaal@rijksmuseum.nl.   

Ben je geïnteresseerd in de collectie werken op papier? Ze zijn op aanvraag te bewonderen in de Studiezaal. Meer informatie vind je hier.  

Heb je vragen over de collectie? De informatiespecialisten van Research Services helpen je graag verder met het zoeken naar informatie. Ook daarvoor kun je een e-mail sturen naar studiezaal@rijksmuseum.nl.   

Voorbeelden van boeken uit de collectie:

“Feminist critique and the museum: educating for a critical consciousness,” Kathy Sanford, Darlene E. Clover, Nancy Taber & Sarah Williamson (2020).

“French women orientalist artists, 1861-1956: cross-cultural contacts and depictions of difference,” Mary Kelly (2021).

“Gendered empire: intersectional perspective on Dutch post/colonial narratives,” ed. Nancy Jouwe (2020) uit Jaarboek voor vrouwengeschiedenis.

“Heart of our people: native women artists,” Jill Ahlberg Yohe & Teri Greeves (2019).

“Mix & stir: new outlooks on contempory art from global perspectives,” eds. Helen Westgeest & Kitty Zijlmans (2021).

“Museums, sexuality, and gender activism,” eds. Joshua G. Adair & Amy K. Levin (2020).

“Photography, a feminist history,” Emma Lewis (2021).

“Photography, a feminist history: gender rights and gender roles on both sides of the camera,” Emma Lewis (2021).

“The devout hand: women, virtue, and visual culture in early modern Italy,” Patricia Rocco (2017).

“The story of art without men,” Katy Hessel (2022).

“The visual is political: feminist photography and countercultural activity in 1970s Britain, ” Na’ama Klorman-Eraqi (2019).

“Wives, widows, mistresses, and nuns in early modern Italy: making the invisible visible through art and patronage,” ed. Katherine A. McIver (2012).

“Women photographers and feminist aesthetics,” Claire Raymond (2017).

Op de hoogte blijven van al het nieuws van Research Services? Abonneer je op onze nieuwsbrief!