Door M.R.C. Barg, informatiespecialist Studie- en Leeszaal

In het teken van Internationale Vrouwendag, die op 8 maart 2026 gevierd wordt, worden gedurende de gehele maand lezingen en activiteiten rondom vrouwen in het Rijksmuseum georganiseerd, ook in de Research Library en Study Room. Nog meer dan anders streeft het museum ernaar om de vrouwen die de collectie van het Rijksmuseum gemaakt hebben tot wat deze nu is nog beter voor het voetlicht te brengen. Dit varieert van werken gemaakt door vrouwelijke kunstenaars, vrouwen die met hun schenking het collectieprofiel vorm hebben gegeven en onderzoekers die vanuit het perspectief van vrouwen nieuwe inzichten in de collectie weten te bieden.

Deze broodnodige verandering in hoe het museum zijn rijke collectie benadert en presenteert, wordt gedreven door het project Vrouwen van het Rijksmuseum, waarvan op woensdag 4 maart een belangrijke mijlpaal werd gevierd: het vijfjarig jubileum. Ter ere van dit heugelijke moment waren de begunstigers van het Vrouwen van het Rijksmuseum fonds uitgenodigd voor een speciale avond in het museum. Tijdens het evenement werden de aanwinsten en de uitkomsten uit de lopende onderzoeken gepresenteerd. De Studie- en Leeszaal waren naast de Eregalerij het podium waar deze avond zich voltrok en zo was de afdeling Research Services nauw betrokken bij de organisatie.

De avond begon met een inloop onder het genot van een hapje en drankje in de Rijksmuseum Research Library, waarna wetenschappelijk medewerker Ceri-Anne van der Geer en stagiaire Bente Tas hun onderzoek presenteerden. Ceri-Anne vertelde over belangrijke vrouwelijke schenkers, zoals mw. A.S.M. van Tienhoven-Hacke, die in 1934 het poppenhuis van Petronella Dunois, het oudste van het museum, schonk en ‘mejuffrouw’ Marie-Anne Liotard, die verschillende werken van Jean-Etienne Liotard schonk. Met hun schenkingen drukten zij een belangrijk stempel op de collectie, doordat zij deze hiermee wisten te verbreden en te verdiepen. Bente gaf een kijkje in haar onderzoek naar de zogenaamde ‘botanische vrouwen’ uit de zeventiende en achttiende eeuw: kunstenaars en vrouwelijke verzamelaars die op het snijvlak van kunst en wetenschap de natuur beter probeerden te begrijpen. Waar veel van deze kunstenaars traditioneel worden gezien als ondergeschikt aan hun echtgenoten, die veelal zelf verzamelaars waren, toonde zij aan de hand van Cornelia de Rijck hoe dit niet altijd klopt en hun positie veel meer gelijkwaardig van aard was.  

In de Studiezaal stonden vervolgens de werken uit de presentaties en de aanwinsten klaar voor het enthousiaste publiek. Het verzamelalbum met echte vlindervleugels op het blad van Agnes Block, die op haar landgoed aan de Vecht de eerste ananas in Nederland wist te kweken, lag opgesteld naast de irissen van Alida Withoos en de vlinders van Cornelia de Rijck. Op de tweede tafel stonden de recent verworven tekeningen van Frederica Constance Gordon-Cummings. Deze Britse kunstenaar en schrijver van reisverhalen reisde in de 19^e en vroege 20^e eeuw rondom de wereld, in het bijzonder door Azië en Oceanië. Ze reisde veelal alleen en zonder chaperonne, wat haar op kritiek van mannelijke collega-schrijvers kwam te staan, waarschijnlijk omdat ze niet aan het Victoriaanse vrouwbeeld voldeed. Tijdens haar reizen tekende ze met grote precisie wat zij daar zag, zoals blijkt uit de twee nieuwe toevoegingen aan de collectie van het Rijksprentenkabinet, welke het landschap van Sri-Lanka in al haar rijkheid en kleurschakeringen verbeelden. Wat ook niet mocht ontbreken waren de recentelijk verworven tekeningen van Madelon Vriesendorp welke met een bijna apocalyptisch beeld van de hedendaagse wereld de postmoderne samenleving bevragen. Meer over Vriesendorp en haar wereld kunt u lezen in de bijdrage van conservator Marian Cousijn naar aanleiding van haar bezoek aan Vriesendorp’s atelier in 2024.  

De afsluiting, omkleed door een spoken-word opvoering door Lin An Phoa en een speech van directeur Taco Dibbits, vond plaats in de voorhal van de Eregalerij. Tijdens het diner kon men napraten over al het moois van de avond. Van de tijd tussen de gangen werd gretig gebruik gemaakt om in alle rust de Eregalerij te kunnen bekijken, waar sinds Vrouwen van het Rijksmuseum meerdere kunstwerken van vrouwelijke schilders te bewonderen zijn. Als onverwachte uitsmijter nam Taco het bezoek nog mee naar de Rembrandtzaal om het nieuw ontdekte schilderij van de meester te aanschouwen. Dit werk kon na restauratie en met behulp van de technieken ontwikkeld voor Operatie Nachtwacht (meer hierover in onze blog over het Nachtwacht-hondje) toch aan Rembrandt worden toegeschreven. En zoals bij zoveel werken in het oeuvre van de schilder, ook in dit geval speelden vrouwen een belangrijke rol in het restauratieproces. Het was een zeer geslaagde avond die nog maar weer eens liet zien wat voor interessante en belangrijke initiatieven er binnen het Rijksmuseum ontplooid worden.

Ben je zelf ook enthousiast geworden en wil je onderzoek doen naar de vrouwen die het Rijksmuseum gemaakt hebben? Neem dan een kijkje in onze bibliotheekcatalogus of maak een afspraak op de Studiezaal en bekijk de tekeningen en prenten zelf.

---

Op de hoogte blijven van al het nieuws van Research Services? Abonneer je op onze nieuwsbrief!