Door Joëlle Daems, Informatiespecialist Studie- en Leeszaal

Hoe rijd je in 1905 met een auto over een onverharde weg van Chicago naar Lake Geneva? Met behulp van fotoboeken natuurlijk! In de bibliotheekcollectie van het Rijksmuseum bevindt zich een klein Amerikaans boek met een fotografische routebeschrijving: bij elke afslag zie je een foto, voorzien van uitleg en pijlen. Het is een voorbeeld van de vele fotoboeken uit de bibliotheekcollectie die momenteel te zien zijn in de tentoonstelling American Photography.

De afgelopen decennia is het Rijksmuseum zich, naast Nederlandse en Franse fotografie, ook gaan richten op Amerikaanse fotografie. Dit is de eerste keer dat deze collectie wordt gepresenteerd. De tentoonstelling laat de geschiedenis van de Amerikaanse fotografie in volle breedte zien: van reclamefoto’s tot hedendaagse kunst, en van vroege daguerreotypieën tot moderne inkjetdrukken.

In 1955 trok fotograaf Robert Frank voor negen maanden met zijn auto door Amerika, weliswaar zonder fotografische routebeschrijving, maar wel met zijn camera. Een selectie van zijn zwart-witfoto’s verscheen in 1960 in het beroemde boek The Americans; het eerste fotoboek dat je in deze tentoonstelling tegenkomt. Het boek werd destijds bekritiseerd omdat het een pessimistisch beeld van Amerika gaf. Droom en werkelijkheid botsten met elkaar: een thema dat steeds terugkeert in de tentoonstelling American Photography.

Kleurrijke covers van tijdschriften die succes, vrijheid en plezier uitstralen worden tegenover intense zwart-witfoto’s geplaatst, zoals die in het fotoboek Life is Good & Good For You in New York, gemaakt door fotograaf William Klein in 1956. Hij toont het rauwe New York, bijvoorbeeld met de bekende foto van straatkinderen die een speelgoedpistool op hem richten.

Dat kritiek niet per se zwart-wit hoeft te zijn, laat kunstenaar Andy Warhol in 1967 zien met wat hij zelf omschreef als een kinderboek voor hipsters. Het is een ietwat ironisch fotoboek met speelse pop-upobjecten, zoals een kleurrijk driedimensionaal vliegtuig, tegen een achtergrond van zwart-witfoto’s van zijn atelier The Factory. Warhol speelt in het boek met de consumptiemaatschappij, een bekend thema binnen de popartbeweging.

De Amerikaanse consumptiecultuur komt al dertig jaar eerder aan bod in een ander boek in de tentoonstelling, gemaakt door de snoepfabriek Mars. Twee kinderen, Dorothy en Bill, krijgen een rondleiding, vastgelegd in zoete kleurenfoto’s en voorzien van beschrijvingen over hoe alleen de beste ingrediënten werden gebruikt voor Mars-chocolade.

Kunstenaar Lázló Moholy-Nagy richt zich juist op de kleuren van de toekomst: op nieuwe technieken en industrieën. Hij is vooral bekend vanwege zijn tijd als docent aan de kunstacademie Bauhaus. In Vision in Motion uit 1947 experimenteert hij met kleur, schaduw en nieuwe perspectieven. Zijn vernieuwende modernistische fotografie verwijst deels terug naar het lijnenspel van zakelijke reclamefoto’s, ook aanwezig in de tentoonstelling, zoals in een foto van glimmende scheermessen uit Catalogue of goods manufactured by the J.R. Torrey Razor Co. and J.R. Torrey gemaakt in 1881.

In het kleurrijke fotoboek van kunstenaar Gordon Matta-Clark wordt de toekomst vervolgens weer werkelijkheid. Matta-Clark werd in de jaren 1970 bekend door zijn cuttings: hij sneed stukken uit muren en vloeren van leegstaande huizen, waardoor nieuwe ruimtes en composities ontstonden. In zijn kunstenaarsboek toont hij foto’s van oud behang en verf in sloopappartementen in de Bronx. Net als bij de gebouwen snijdt hij ook hier de beelden doormidden, zodat je zelf nieuwe composities kunt maken van twee halve foto’s. Zijn oorspronkelijke zwart-witfoto’s heeft hij bovendien felle kleuren gegeven: droom en werkelijkheid komen bij hem samen in één boek.

Wil je meer zien? Bekijk hieronder de lijst van fotoboeken uit de bibliotheekcollectie die in de tentoonstelling American Photography te zien zijn. Bezoek zeker de tentoonstelling en bekijk eens onze collectie fotoboeken via de bibliotheekcatalogus. Een fotoboek is uiteindelijk bedoeld om als boek te ervaren: het heeft een ritme en je moet erin kunnen bladeren. Gelukkig kun je de fotoboeken inzien in onze Rijksmuseum Research Library, ook die uit de tentoonstelling, zodra deze is afgelopen. We hopen je binnenkort te zien in onze Research Library om een van deze bijzondere boeken in het echt te bekijken!

Fotoboeken uit de bibliotheekcollectie, in volgorde van de tentoonstelling:

1. Robert Frank, The Americans, New York: Grove Press, Inc., 1959. Rijksmuseum Research Library F 376 D 3.
2. Fotoportretten van Bella Abzug en Melvin Laird door Richard Avedon in Rolling stone, 224 (1976). Rijksmuseum Research Library F 375 O 7.
3. Slim Aarons, A wonderful time: an intimate portrait of the good life, New York: Harper & Row, [1975?]. Rijksmuseum Research Library F 373 A 15.
4. Evelyn Hofer, The evidence of Washington, London: Bodley Head, 1967. Rijksmuseum Research Library 713 E 24.
5. William Klein, Life is good and good for you in New York, Paris: Seuil, 1956. Rijksmuseum Research Library F 371 D 15.
6. David Douglas Duncan, Self-portrait: U.S.A., New York: Harry N. Abrams, [1969]. Rijksmuseum Research Library 550 D 8.
7. Ellen Tarry en Marie Hall Ets, My dog Rinty, New York: Viking Press, 1966. Rijksmuseum Research Library F 367 C 8.
8. “Men’s sweaters: America at work and play” in Chadwick’s Red Heart 188 (1942). Rijksmuseum Research Library 956 F 18.
9. Edward Steichen en Mary Steichen Calderone, The first picture book: everyday things for babies, New York: Harcourt, Brace and Company, 1930. Rijksmuseum Research Library F 371 C 8.
10. Ogle Winston Link, “Night trick” on the Norfolk and Western railway, [Roanoke, Virginia]: [Norfolk and Western Railway Company], [1957]. Rijksmuseum Research Library 204 A 84.
11. Mars Inc., A trip thru Mars: “we saw behind the scenes-“, Chicago, Illinois: Mars Inc., [1938]. Rijksmuseum Research Library 204 A 86.
12. The Maltine Company, Quarantine: glimpses of America’s threshold, [Brooklyn, N.Y.]: The Maltine Company, [1902?]. Rijksmuseum Research Library 200 A 3.
13. J.R. Torrey Razor Co., Catalogue of goods manufactured by the J.R. Torrey Razor Co., and J.R. Torrey: factories: Worcester, Mass, Worcester: J.R. Torrey Razor Co., 1881. Rijksmuseum Research Library F 371 A 40.
14. Michaels, H. Sargent, Chicago to Lake Geneva, Lake Geneva to Delavan …, Chicago: H. Sargent Michaels co., 1905. Rijksmuseum Research Library F 374 D 93.
15. Alexey Brodovitch, Ballet / 104 photographs by Alexey Brodovitch, New York: J.J. Augustin Publisher, [1945]. Rijksmuseum RP-F-2021-30.
16. Andy Warhol, Andy Warhol’s index (book), New York: Random House, 1967. Rijksmuseum Research Library F 366 A 41.
17. Saul Steinberg, “The City”, Flair, (september 1950). Rijksmuseum Research Library F 373 G 3.
18. László Moholy-Nagy, Vision in motion, Chicago : P. Theobald, 1947. Rijksmuseum Research Library F 366 A 34.
19. Gordon Matta-Clark, Walls paper, [New York]: Buffalo Press, 1973. Rijksmuseum Research Library F 373 B 36.
20. Peter Blake, God’s own junkyard: the planned deterioration of America’s landscape, New York [etc.]: Holt, Rinehart and Winston, cop. 1964. Rijksmuseum Research Library F 373 C 35.
21. Edward Ruscha, Thirty-four parking lots in Los Angeles, [s.l.: s.n.], 1967. Rijksmuseum Research Library F 373 B 39.