Door Joëlle Daems, informatiespecialist Studie- en Leeszaal 

Morgen, op woensdag 1 juli 2026, wordt tijdens Keti Koti de afschaffing van de slavernij herdacht en gevierd. Keti Koti betekent ‘gebroken ketenen’ en je spreekt het uit als ‘kittie kottie’. Er wordt stilgestaan bij het verleden en bij de gevolgen van de slavernij die tot op de dag van vandaag doorwerken in de samenleving. Ook wordt er vooruitgekeken naar de toekomst, waarin vrijheid, gelijkheid en verbondenheid centraal staan. Op 1 juli 1863 schafte het Koninkrijk der Nederlanden met de Emancipatiewet de slavernij af in Suriname en op de toenmalige Nederlandse Caribische eilanden. In die wet stond echter ook dat tot slaaf gemaakte mensen in Suriname nog tien jaar gedwongen moesten doorwerken. Daarom wordt vaak 1873 genoemd als het jaar waarin de slavernij daadwerkelijk eindigde.

Deze week publiceerde het programma Wat blijft van omroep HUMAN een audiodocumentaire over Tula. Hij was de leider van de grootste opstand van tot slaaf gemaakte mensen op Curaçao in 1795. Op plantage Knip besloot hij het werk neer te leggen en onder zijn leiding trokken tweeduizend tot slaaf gemaakte mensen naar de hoofdstad Willemstad om vrijheid te bepleiten. Uiteindelijk werd Tula op gruwelijke wijze gemarteld en vermoord. Voor deze aflevering bezocht journalist en presentator Nathan de Vries samen met Valika Smeulders, conservator en hoofd geschiedenis van het Rijksmuseum, de Rijksmuseum Study Room Prints & Drawings.

Valika vertelt in de audiodocumentaire dat er geen portretten zijn gemaakt van Tula of van andere tot slaaf gemaakte mensen die bijvoorbeeld op plantage Knip moesten werken. We weten dus niet hoe Tula eruitzag. Toen Valika onderzoek deed voor de tentoonstelling Slavernij (2021), vond ze tot haar verrassing een portret van Toussaint L’Ouverture in de Rijksmuseumcollectie: een van de belangrijkste leiders van de Haïtiaanse Revolutie, die een paar jaar voor de opstand op Curaçao plaatsvond. Tula lijkt op de hoogte te zijn geweest van die revolutie en hij droeg zelfs de bijnaam Rigaud, naar een andere Haïtiaanse revolutionaire leider. Valika vertelt dat Toussaint L’Ouverture daarom waarschijnlijk ook een van Tula’s grote voorbeeldfiguren was. Wil je meer weten over Tula? Luister dan via deze website naar de audiodocumentaire.

De nationale viering van de afschaffing van de slavernij vindt op woensdag 1 juli 2026 plaats op het Museumplein. Hier is ook de postereditie van de tentoonstelling Slavernij te zien, gemaakt door het Rijksmuseum in samenwerking met de Verenigde Naties. In de Rijksmuseumtuinen kun je vervolgens een gratis Heri Heri maaltijd ophalen. Deze maaltijden worden uitgedeeld in samenwerking met KIP Republic. Heri Heri is een Surinaams gerecht dat zijn oorsprong vindt in ingrediënten die door tot slaaf gemaakte mensen werden verbouwd en gegeten: gekookte zoete aardappel, cassave, gele en groene (bak)banaan, gezouten vis (bakkeljauw) en een ei. Er zijn ook vegetarische en veganistische maaltijden verkrijgbaar.

Mocht je naast het Museumplein en de Rijksmuseumtuinen ook de Rijksmuseum Research Library bezoeken, dan staat daar een kleine selectie boeken over Keti Koti en het slavernijverleden voor je klaar. De geselecteerde boeken vormen een goed startpunt voor wie zich verder wil verdiepen in de geschiedenis van de slavernij.

• Anton de Kom, Wij slaven van Suriname, 1934.
• Eveline Sint Nicolaas, Valika Smeulders, Maria Holtrop, Stephanie Archangel, Lisa Lambrechts, Karwan Fatah-Black en Martine Gosselink, Slavernij: het verhaal van João, Wally, Oopjen, Paulus, Van Bengalen, Surapati, Sapali, Tula, Dirk, Lohkay, tentoonstellingscatalogus Rijksmuseum, 2021. 
• Maartje Jaquet, Ala sma tori: Keti Koti verbeeld, 2023.
• Emma van Bijnen, Pepijn Brandon, Karwan Fatah-Black, Imara Limon, Wayne Modest en Margriet Schavemaker, The future of the Dutch colonial past: curating heritage, art and activism, 2024.
• Karwan Fatah-Black, Ooggetuigen van de Nederlandse slavernij: van overtocht tot opstand, 2024.
• Dienke Hondius, Nancy Jouwe, Dineke Stam, Jennifer Tosch en Annemarie de Wildt, Gids slavernijverleden Amsterdam, 2024.
• Lucia S. Wijnker-Gangadin, Handelskralen, glansrijke tragiekgezanten uit de rode draad van ons zijn : nogosi gudu, rutu fu Sranan katibo = handelserfgoed, fundament van de Surinaamse slavernij, 2026.

---