Door Digna van Nielen (functioneel beheerder) en Fricke Oosten (informatiespecialist)

Elk jaar begint de maand van het digitaal erfgoed met de HackaLOD – Netwerk Digitaal Erfgoed: hierbij gaan teams met elkaar de strijd aan om binnen 24 uur een creatieve applicatie te bouwen op basis van Linked Open Data uit de erfgoedsector. Dit jaar deed voor het eerst een Rijksmuseum team mee! Het was een inspirerende dag met veel plezier en weinig slaap.

Omdat de HackaLOD plaatsvond in Middelburg, wilden we een typisch Zeeuws fenomeen in het zonnetje zetten. Hierdoor kwamen we uit bij Nehalennia. Deze mysterieuze godin werd in de 2^e en 3^e eeuw n.C. veelvuldig vereerd in Zeeland en diende als beschermvrouwe voor zeelieden en handelaren die de Noordzee bevoeren. Met het verval van het Romeinse Rijk verdwenen haar tempels letterlijk onder het zand en water, totdat ze in 1647 na een storm weer tevoorschijn kwamen en een historische sensatie creëerden. Nehalennia is zeer bekend bij de Zeeuwen die we spraken; nu willen we haar ook introduceren aan de rest van Nederland.

Aan de slag met de data

Ons vertrekpunt waren de collecties van het Rijksmuseum Amsterdam (RMA) en het Rijksmuseum van Oudheden (RMO). In het RMO zijn de archeologische resten te vinden die sinds 1647 zijn ontdekt. Dit zijn veelal altaren die werden opgericht nadat de wens van de aanbidder in vervulling was gegaan, met opschriften als: ” Aan de godin Nehalennia. … heeft zijn gelofte gaarne en naar verdienste ingelost.” In onze eigen collectie hebben we prenten die al vroeg werden gemaakt door geïnteresseerden en wetenschappers. Dit is een belangrijke aanvulling op de archeologische collectie die door een brand in 1848 verdrietig genoeg deels verloren is gegaan.

Voor de HackaLOD hebben we prenten aan nog bestaande altaren (en fragmenten) proberen te koppelen op basis van hun inscripties. Deze inscripties zijn grotendeels uniek en bevatten vaak ook de namen van haar volgelingen. Het RMO heeft deze inscripties opgenomen in hun data. Een andere belangrijke bron was het EDCS – de Epigraphy Database Clauss van de Universiteit van Zürich. Tot slot hebben we de inscripties op onze eigen prenten geëxtraheerd zodat we deze konden matchen.

De koppeling hebben we zowel op het oog als geautomatiseerd gedaan. Op basis van ‘fuzzy matching’ konden we automatisch zien welke inscripties in de verschillende datasets overeenkwamen en hoe exact deze match was. Gematchte objecten konden we vervolgens samen tonen op de website die we voor dit doel hebben gebouwd.

De godin van de Scheldemond

Op onze website kunnen mensen het bijzondere verhaal van de Nehalennia altaren in Zeeland ontdekken en meer leren over deze mysterieuze godin. We beginnen met het verhaal van Nehalennia en de geschiedenis van de vondsten in Zeeland. Daarnaast hebben we mooie tekeningen uit de wetenschappelijke studie door Ada Hondius-Crone (1955) gebruikt, om het verhaal ook in een tijdlijn te vatten.

Natuurlijk kunnen bezoekers ook de collectie ontdekken en prenten en archeologische resten vergelijken. Je kunt zoeken op de periode waarin een object is gemaakt of gevonden en op de namen en beroepen van volgelingen van Nehalennia. Op de site zie je gelijk welke prenten en altaren aan elkaar gelinkt zijn en kan je de inscripties lezen. Natuurlijk kan je ook gelijk doorklikken naar de sites van het RMO en RMA.

Tot slot mag je je eigen altaar maken! Kies je eigen wens voor Nehalennia, voeg je naam toe en decoreer het altaar zoals jij het mooi vindt. Het eindresultaat mag je downloaden. Tijdens de HackaLOD was dit ook te printen als laptop sticker!

Tot slot

Nehalennia werd het slachtoffer van maatschappelijke onrust en de grillen van de natuur. Onderwerpen die van alle tijden zijn. De kennis over haar cultus bleef bewaard door het werk van onderzoekers en kunstenaars. Met ons kleine hedendaags monument hopen we dat deze kennis nog beter ontsloten en bewaard blijft.

Het doel van de HackaLOD is om te laten zien wat er mogelijk is met Linked Open Data, en verder datagebruik te stimuleren. Daarom hebben we zowel de code achter onze website en de door ons bewerkte erfgoeddata toegankelijk gemaakt in onze GIThub. Wij hadden maar 24 uur, maar we nodigen iedereen uit om verder te spelen met deze data!